Rusiya prezidenti Vladimir Putin dekabrın 2-də ABŞ prezidentinin xüsusi elçisi Stiv Vitkoffla Ukrayna üzrə Vaşinqtonun sülh təklifini müzakirə etməyə hazırlaşır. Bir gün əvvəl ABŞ və Ukrayna rəsmiləri Rusiyayla mümkün razılaşma barədə “məhsuldar” danışıqların aparıldığını desələr də, əsas məsələlər üzrə razılıq əldə olunmayıb. Ukrayna nümayəndə heyəti Donbasdan qoşunların çıxarılması tələbindən imtina edib və atəşkəsin hazırkı cəbhə xətti boyunca müəyyənləşdirilməsində israr edir.
Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin keçmiş analitiki Larri Conson Lenta.ru-ya müsahibəsində Rusiya üçün real şərtləri, Avropanın danışıqlardakı rolunu və ABŞ-ın əsl məqsədlərini şərh edib.
“ABŞ-ın planı vaxt udmaq üçündür”
Consonun sözlərinə görə, müzakirə olunan sülh planının bir neçə versiyası mövcuddur və heç kim onun tam mətnini görməyib. Lakin o hesab edir ki, Vaşinqtonun təşəbbüsünün mahiyyəti aydındır:
“Qərb münaqişənin bitməsi ilə maraqlanmır. Məqsəd Rusiyanı danışıqlara cəlb edib Ukraynaya vaxt qazandırmaq, ordunu yenidən silahlandırmaq və yeni müharibəyə hazırlamaqdır”.
O, 2015-ci ildə Minsk razılaşmalarının da eyni məqsəd daşıdığını xatırladır.
“Planın şərtləri reallığa uyğun gəlmir”
KİV-lərə sızan layihədə Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin 800 min nəfərə qədər artırılması, rus dilinə geniş status verilməsi, Rusiya aktivlərindən istifadə və sanksiyaların tədricən yumşaldılması kimi maddələr var.
Conson bunun tamamilə mümkün olmadığını deyir:
Rusiya Ukrayna sərhədi boyunca belə böyük ordunun yerləşdirilməsinə razı olmaz.
Demilitarizasiya və NATO-dan imtina Moskva üçün əsas şərtlərdir.
Sanksiyaların “tədricən” aradan qaldırılması Rusiyanın maraqlarına cavab vermir.
Krım, Donetsk, Luqansk, Xerson və Zaporojya “konstitusiya ilə Rusiyanın tərkibinə daxildir” və geri qaytarılması mümkün deyil.
Onun fikrincə, münaqişənin həlli danışıqlarla deyil, döyüş meydanında baş verəcək.
“Ukraynanın iqtisadi və demoqrafik vəziyyəti kritikdir”
Analitik Ukraynanın uzunmüddətli perspektivlərini də pessimist qiymətləndirir:
Əhali 1991-ci ilin 52 milyonundan 19 milyona düşüb;
Hər ay 17 min səfərbərlik aparılsa da, itkilər 60 minə yaxındır;
Sənaye və enerji sisteminin əsas hissəsi itirilib;
2026-cı ilə qədər ölkənin müharibəni davam etdirmək imkanı olmayacaq.
Conson iddia edir ki, nəticə gələn ilin yaz-yay aylarında Rusiya ordusunun irəliləyişi ilə müəyyən ediləcək.
ABŞ-ın Avropanı kənarda saxlaması
Onun sözlərinə görə, Vaşinqton Avropa ölkələrini danışıqlara qoşmur, çünki onların “real rıçaqları yoxdur”:
“Almaniya, Fransa, Britaniya nə güclü orduya, nə kifayət qədər resursa, nə də siyasi təsirə malikdir. Avropa İttifaqı yalnız öz simasını qorumağa çalışır”.
Bu səbəbdən Brüsselin hazırladığı alternativ planların uğur qazanacağı gözlənilmir.
Yeni sanksiyalar və nəticələr
Conson ABŞ-ın “sərt sanksiyalar” paketini qəbul etmə ehtimalını yüksək qiymətləndirir. Onun fikrincə:
belə sanksiyalar Rusiyanı deyil, ABŞ-ın özünü daha çox zərbə altında qoyacaq;
Rusiya iqtisadi və texnoloji müstəqilliyini artırır;
Qlobal Cənubla əməkdaşlıq genişlənir.
Nüvə sınaqları və eskalasiya riski
ABŞ-ın mümkün nüvə sınaqlarını şərh edən Conson bildirir ki, Vaşinqton silahlara nəzarət sistemini dağıtdığı üçün indi “həssas vəziyyətdədir”. Rusiya isə yeni silah sistemləri ilə strateji məkanın dəyişdiyini göstərir.
O, nüvə eskalasiyası riskinin real olduğunu, amma əsas təhlükənin Ukraynadan deyil, Yaxın Şərqdə — İsrail və İran arasındakı mümkün nüvə qarşıdurmasından qaynaqlandığını vurğulayır.
Zelenski ətrafında korrupsiya qalmaqalları
Conson iddia edir ki, Zelenski və onun yaxın çevrəsi ilə bağlı korrupsiya məlumatları Qərb tərəfindən qəsdən sızdırılıb:
bəzi Qərb rəsmiləri də Ukrayna vəsaitlərindən mənimsəmələrdə iştirak edib;
Qərbdə Zelenski ilə bağlı iki qrup mövcuddur: onu dəyişmək istəyənlər və “pul gətirdiyi üçün” qalmasını dəstəkləyənlər.
Münaqişə necə bitəcək?
Analitik yekun olaraq bildirir:
“Danışıqlar olmayacaq. Hər şey döyüş meydanında həll olunacaq. Rusiya Ukraynanı hərbi məğlubiyyətə uğradacaq”.
Onun sözlərinə görə, yalnız Ukraynanın hərbi çöküşü danışıqlar imkanını aça bilər və bu, ən tez gələn yay baş verə bilər.
