Hörmüz boğazında yaranan gərginlik və bölgədə baş verən son hadisələr göstərir ki, atəşkəsə baxmayaraq, qlobal enerji bazarlarında böhran hələ də tam aradan qalxmayıb.
Ekspertlərin fikrincə, ABŞ, İsrail və İran arasında əldə olunan razılaşma regionda yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilsə də, proses kövrək olaraq qalır. Xüsusilə Hörmüz boğazı ətrafında qeyri-müəyyənliyin davam etməsi böhranın hələ bitmədiyini göstərir.
Məlumata görə, Pakistanın vasitəçiliyi ilə əldə edilən atəşkəsdən sonra tərəflərin danışıqları davam etdirməsi gözlənilsə də, bölgədə hərbi aktivlik tam dayanmayıb. İsrailin Livanda əməliyyatları davam etdirməsi və bu əməliyyatların atəşkəs çərçivəsinə daxil olmadığını bildirməsi gərginliyi artırır. Buna cavab olaraq İranın Hörmüz boğazında tankerlərin hərəkətinə məhdudiyyətlər tətbiq etməsi vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirir.
Mütəxəssislər vurğulayır ki, Hörmüz boğazı qlobal enerji ticarətində strateji əhəmiyyətə malikdir. Gündəlik təxminən 20 milyon barel neftin daşındığı bu keçid dünya neft tədarükünün mühüm hissəsini təşkil edir. Eyni zamanda, mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) daşımalarının da böyük hissəsi məhz bu marşrutdan asılıdır.
Qeyd olunur ki, problem yalnız siyasi deyil, həm də texniki və logistik xarakter daşıyır. Hətta boğaz tam açılsa belə, bölgədə toplanmış yüzlərlə gəminin hərəkətə başlaması və yaranmış tıxacın qısa müddətdə aradan qaldırılması mümkün deyil.
Hazırda bölgədə təxminən 800 gəminin gözləmə vəziyyətində olduğu bildirilir. Mövcud ötürmə qabiliyyəti bu sıxlığı tez bir zamanda azaltmağa imkan vermir ki, bu da enerji axınının normallaşmasının həftələr, hətta aylar çəkə biləcəyini göstərir.
Bazar reaksiyaları da vəziyyətin qeyri-sabitliyini təsdiqləyir. Böhranın ilk günlərində neft qiymətləri kəskin artaraq yüksək səviyyələrə qalxıb, daha sonra atəşkəs xəbərləri fonunda müəyyən eniş müşahidə olunsa da, qiymətlərin yenidən yüksəlməsi risklərin davam etdiyini göstərir.
Bundan əlavə, alternativ enerji marşrutlarının məhdud imkanları da diqqət çəkir. Mütəxəssislər bildirir ki, mövcud boru kəmərləri Hörmüz boğazını tam əvəz etmək gücündə deyil və bu da qlobal tədarükdə ciddi boşluq yaradır.
Nəticə etibarilə, boğazın texniki baxımdan açılması böhranın dərhal bitməsi demək deyil. Təhlükəsizlik riskləri, sığorta problemləri, logistik çətinliklər və bazar gözləntiləri normallaşma prosesini uzadır. Mövcud vəziyyət isə qlobal enerji sisteminin daha ehtiyatlı, daha bahalı və daha riskli mərhələyə daxil olduğunu göstərir.
Qoşqar Salmanlı
