İsrailin nüfuzlu “Haaretz” qəzetində dərc olunan təhlildə regionun gələcəyi ilə bağlı diqqətçəkən proqnozlar yer alıb. Hayfa Universitetinin Yaxın Şərq və İslam Araşdırmaları şöbəsinin eksperti Elad Giladi tərəfindən qələmə alınan “İran müharibəsi yeni regional nizam yarada bilər: Daha az ABŞ, daha çox Türkiyə” başlıqlı məqalədə, mümkün bir regional müharibədən sonra Yaxın Şərqdə güc balansının kəskin dəyişəcəyi vurğulanır.
Korrekt.az xəbər verir ki, məqalədə qeyd olunur ki, ABŞ-İsrail və İran arasındakı gərginlik region ölkələrini öz müdafiə strategiyalarına yenidən baxmağa vadar edib. Bu çərçivədə:
Asılılığın azaldılması: Region dövlətləri artıq ABŞ-dan təhlükəsizlik asılılığını minimuma endirmək üçün pərdəarxası diplomatik gedişlər edirlər.
Türkiyənin rolu: Körfəz ölkələrinin təhlükəsizlik axtarışlarında Türkiyənin əsas “oyun qurucu” aktyor kimi ortaya çıxdığı bildirilir. Türkiyənin xüsusilə Səudiyyə Ərəbistanı və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri (BƏƏ) ilə münasibətlərini strateji müstəviyə daşıması bu prosesin təməlini təşkil edir.
Dördtərəfli əməkdaşlıq: 19 mart tarixində Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı, Misir və Pakistan xarici işlər nazirlərinin iştirakı ilə keçirilən sammit yeni regional təhlükəsizlik arxitekturasının ən konkret nümunəsi kimi göstərilir.
Müəllif Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidanın məşhur tezisinə toxunur: “Regional ölkələr öz problemlərini özləri həll etməsələr, xarici güclər öz maraqlarını diktə edəcəklər”. Bu yanaşmanın Ər-Riyad və digər Körfəz paytaxtlarında ciddi dəstək tapdığı vurğulanır.
Həmçinin bildirilir ki, Türkiyənin sürətlə inkişaf edən müdafiə sənayesi, Körfəz ölkələri üçün ABŞ silahlarına yeganə və güclü alternativ kimi “təhlükəsizlik diversifikasiyası” imkanı yaradır.
Təhlilə əsasən, Körfəz ölkələri Vaşinqtonla əlaqələri tamamilə kəsmək niyyətində olmasalar da, artıq ABŞ-ı “yeganə təhlükəsizlik qarantı” deyil, sadəcə “tərəfdaşlardan biri” kimi görmək istəyirlər. Müharibənin gedişatı göstərir ki:
Region dövlətləri öz daxili imkanları ilə qurulmuş yeni nizamın yollarını axtarır.
İran təhlükəsi qarşısında İsraillə oxşar narahatlıqlar bölüşülsə də, ərəb ölkələri Təl-Əvivlə aşkar hərbi müttəfiq kimi görünməkdən ehtiyat edirlər.
Məqalənin ən maraqlı hissəsi isə İsrailin gələcək mövqeyi ilə bağlıdır. Qeyd olunur ki, Türkiyənin mərkəzində dayandığı bu yeni regional struktur İsrailin bölgədəki təcridini artıra və onu yeni nizamın “tənliyindən kənarda” qoya bilər.
