Rusiya Qırğızıstandan tarix dərsliklərindəki “koloniya” terminini çıxarmağı tələb edir
Moskva Qırğızıstan tarix dərsliklərini tənqid edib və respublikanı “koloniya” terminindən imtina etməyə çağırıb və bildirib ki, bu termin Rusiyanın SSRİ-dəki rolu ətrafında “mənfi məna” yaradır. Korrekt.az xəbər verir ki, mübahisə Rusiya Hərbi Tarix Cəmiyyətinin (RMHS) ekspert məsləhət şurasının iclasında yaranıb.
Rusiya Elmlər Akademiyasının Şərqşünaslıq İnstitutunun tədqiqatçısı Andrey Bıkov bildirib ki, 8, 9 və 11-ci siniflər üçün qırğız dərsliklərində çoxsaylı “faktiki səhvlər” və “əslində baş verməyən bir çox şey” var. Qurumun direktoru Alikber Alikberov isə Rusiyanın hələ də “xalqlar həbsxanası” kimi qəbul edilməsindən şikayətlənib.
Sovet dövrünün qiymətləndirmələrindəki fərqə xüsusi diqqət yetirildi. Rusiya nümayəndələri qeyd etdilər ki, yerli dərsliklər “SSRİ-nin böyüklüyünü əks etdirir”, Qırğızıstan dərslikləri isə respublikanın ittifaqın tərkibində olduğu dövrdə milli maraqların boğulmasından bəhs edir.
Rusiya Elmlər Akademiyası üzvlərinin ən böyük narazılığı Rusiyaya münasibətdə “müstəmləkəçilik” termininin istifadəsi ilə bağlı idi. Bıkov belə bir seçimi “dəbə hörmət” adlandırdı və əvəzedici tapmağı təklif etdi. O, qeyd etdi ki, “müstəmləkəçilik” əvəzinə “idarəetmə” sözündən istifadə etmək olar və bu halda tarixi hadisələr “dərhal rəngini və tonusunu dəyişir” və mənfi məna yox olacaq.
Buna cavab olaraq Qırğızıstan Milli Elmlər Akademiyasının Tarix, Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun direktoru Abilabek Asankanov Rusiya tərəfinin qarşısına “son dərəcə çətin bir vəzifə” qoyduğunu bildirdi. O xatırlatdı ki, müstəmləkəçilik tam müstəqillik əldə etmədikləri halda ərazidən, təbii sərvətlərdən və asılı xalqların əməyindən istifadəni nəzərdə tutur. Asankanov vurğuladı ki, “bu termindən imtina etmək çox çətindir” və “faciəvi hadisələr haqqında spekulyasiya etməməyə” və onları ideologiyalaşdırmamağa çağırdı.
Rusiya Respublikaçılar Partiyasının sədri və Rusiya prezidentinin köməkçisi Vladimir Medinski də əvvəllər Rusiyanı zülmkar imperiya kimi təsvir edən şərhlərə qarşı çıxmışdı. O, keçmiş SSRİ respublikalarını “düşmənlər uydurmağa” və tarixi yenidən yazmağa başlamaqda günahlandırdı. Medinski qəzəbləndi: “Maarifçilik, yeni texnologiyalar, yeni sosial münasibətlər, köləliyin ləğvi gətirdiyimiz halda bu nə Sovet imperializmidir”.
Bu, Rusiyanın qonşu ölkələrdə dərsliklərin məzmununa təsir göstərməyə çalışdığı ilk hal deyil. Oxşar tələblər 2024-cü ildə Ermənistana qarşı da irəli sürülmüşdü. Xarici İşlər Nazirliyi respublika tarix dərsliyində Türkmənçay sülh müqaviləsinin “ilhaq” adlandırıldığı 1826-1828-ci illər Rusiya-İran müharibəsi haqqında bir fəslə görə tənqid etmişdi. “Rusiya imperiyasının, daha sonra isə SSRİ və Rusiyanın müasir Ermənistanın formalaşmasında xüsusi rolunu şübhə altına almaq məlum faktlara qarşı çıxmaq deməkdir”, – deyə Xarici İşlər Nazirliyi o vaxt vurğulamış və belə bir dərsliyin məktəblərə verilməsinin qarşısını almağa çağırmışdı.
Eyni zamanda, 2024-cü ildə Rusiya Elmlər Akademiyasının Sosial Elmlər üzrə Elmi İnformasiya İnstitutunun alimləri keçmiş SSRİ ölkələrinin tarix dərsliklərində Rusiyanın əsasən müstəmləkə dövləti və ilhaq edilmiş ərazilərdə yaşayan xalqlara zülm edən təcavüzkar kimi təqdim olunduğunu aşkar etdilər. Bu cür qiymətləndirmələrə, xüsusən də Qazaxıstan, Azərbaycan və Özbəkistan dərsliklərində rast gəlinmişdir.
