Bu gün, oktyabrın 25-də Azərbaycanın ilk sərhədçi general-mayoru Mustafa Cəfər oğlu Nəsirovun anadan olmasının 105-ci ildönümüdür. Həyatının 45 ilini hərbi xidmətə həsr edən, sovet dövründə sərhəd qoşunlarının rəhbər heyətində yüksək vəzifələr tutan generalın ömür yolu Azərbaycan sərhəd mühafizəsi tarixinin mühüm səhifələrindən biridir.
Bəzi şəxsiyyətlərin həyatı yalnız tutduqları vəzifələr və qazandıqları rütbələrlə ölçülmür. Onların tarixdəki yeri xidmət etdikləri dövlətə, yetişdirdikləri kadrlara və sonrakı nəsillərə ötürdükləri təcrübəyə verdikləri töhfələrlə müəyyənləşir. Mustafa Nəsirov da məhz belə şəxsiyyətlərdəndir.
Mustafa Cəfər oğlu Nəsirov 25 oktyabr 1921-ci ildə Dərbənd şəhərində anadan olub. Onun həyatının ilk illəri hərbi xidmətlə bağlı olmasa da, sonradan seçdiyi peşə taleyinin əsas istiqamətinə çevrilib.
1938-ci ildə Dərbənd Pedaqoji Məktəbini, 1940-cı ildə isə Dağıstan Dövlət Müəllimlər İnstitutunu bitirən Mustafa Nəsirov bir müddət müəllim və təhsil hissəsinin müdiri vəzifəsində çalışıb. Lakin İkinci Dünya müharibəsinin başlanması onun həyatında yeni mərhələnin əsasını qoyub.
1942-ci ilin yanvarında hərbi xidmətə çağırılan Nəsirov əvvəlcə cəbhədə xidmət edib. Həmin ilin avqustunda Saratov sərhəd qoşunlarının hərbi məktəbinə göndərilməsi onun gələcək hərbi karyerasının istiqamətini müəyyənləşdirib. 1943-cü ilin aprelində leytenant rütbəsi alan gənc zabit Sərhəd Qoşunlarının Qırğızıstan dairəsində xidmətini davam etdirib.
Beləliklə, müəllimlikdən hərbi xidmətə gələn Mustafa Nəsirovun qarşısında uzun və məsuliyyətli bir yol açılıb. Onun sonrakı yüksəlişi hərbi təcrübənin, təşkilatçılıq qabiliyyətinin və peşəkar hazırlığın birləşməsi ilə müşayiət olunub.
Mustafa Nəsirovun hərbi bioqrafiyasında müharibədən sonrakı illər xüsusi yer tutur. O, müxtəlif komandir vəzifələrində çalışaraq sərhəd xidmətinin təşkili və şəxsi heyətin idarə olunması sahəsində təcrübə qazanıb.
1947-ci ildə Frunze şəhərində Daxili İşlər Nazirliyinin qoşunları üzrə qarnizon komendantlığında komendant vəzifəsində çalışıb. 1948-ci ilin oktyabrında isə SSRİ Dövlət Təhlükəsizlik Nazirliyinin Hərbi İnstitutunda təhsilini davam etdirib. Sonrakı illərdə onun xidmət yolu daha məsul vəzifələrlə zənginləşib.
Mustafa Nəsirovun karyerasında 1962–1968-ci illər mühüm mərhələ təşkil edir. Həmin dövrdə o, Naxçıvan Sərhəd Dəstəsinin rəisi vəzifəsində çalışıb. Sərhəd xəttinin qorunması, şəxsi heyətin idarə olunması və xidmətin təşkili ilə bağlı qazandığı təcrübə onun gələcək fəaliyyətində mühüm rol oynayıb.
Bu vəzifələrdə topladığı təcrübə Nəsirovun sərhəd qoşunlarının rəhbər heyətində irəli çəkilməsinə zəmin yaradıb.
Mustafa Nəsirovun həyat və fəaliyyətində 1968-ci il xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Həmin ilin oktyabrında o, Azərbaycan SSR Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsinin sədri Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə SSRİ Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsinin Zaqafqaziya Sərhəd Dairəsinin hərbi-əməliyyat şöbəsi rəisinin müavini vəzifəsinə təyin edilib.
Bu təyinat yalnız bir zabitin karyera yüksəlişi baxımından deyil, sovet sərhəd qoşunlarında azərbaycanlı hərbi kadrların irəli çəkilməsi kontekstində də əhəmiyyətli idi.
Dövlət Sərhəd Xidmətinin tarixi materiallarında qeyd olunur ki, sovet dövründə sərhəd qoşunlarında milli kadrların yüksək vəzifələrə irəli çəkilməsi asan proses olmayıb. Heydər Əliyevin Azərbaycan SSR-ə rəhbərliyi dövründə bu istiqamətdə mühüm addımlar atılıb, azərbaycanlı zabitlərin peşəkar inkişafına daha çox diqqət yetirilib.
Mustafa Nəsirovun xidmət yolunun bu mərhələsi həmin dəyişikliklərin konkret nümunələrindən biri kimi diqqət çəkir.
1972-ci ilin dekabrında o, hərbi-əməliyyat şöbəsinin rəisi və Zaqafqaziya Sərhəd Dairəsi rəisinin müavini vəzifələrinə yüksəlib. Həmçinin dairənin Hərbi Şurasının və Azərbaycan SSR Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsinin Kollegiyasının üzvü olub.
1974-cü ildə isə ona general-mayor hərbi rütbəsi verilib.
Mustafa Nəsirov SSRİ sərhəd qoşunlarında general-mayor rütbəsi alan ilk azərbaycanlı sərhədçi kimi tarixə düşüb. Bu, onun şəxsi xidmətlərinin nəticəsi olmaqla yanaşı, Azərbaycan hərbi kadrlarının sovet təhlükəsizlik sistemində təmsilçiliyi baxımından da mühüm hadisə idi.
Mustafa Nəsirovun xidmətləri yalnız yüksək vəzifələr və hərbi rütbələrlə məhdudlaşmayıb. Dövlət Sərhəd Xidmətinin 2021-ci ildə onun 100 illik yubileyi münasibətilə yaydığı məlumatda generalın sərhəd mühafizəsi sisteminin təkmilləşdirilməsinə dair bir neçə əsərin müəllifi olduğu da vurğulanıb.
Həmin məlumatda Nəsirovun sərhəd qoşunlarının fəaliyyət xüsusiyyətlərini nəzərə alaraq xidmətin təşkili ilə bağlı irəli sürdüyü ideyaların keçmiş Sovet İttifaqında tətbiq edildiyi bildirilir.
Bu fakt onun hərbi xidmətə yalnız gündəlik vəzifələrin icrası kimi yanaşmadığını göstərir. Sərhəd mühafizəsi mürəkkəb təşkilati sistemdir. Burada şəxsi heyətin hazırlığı, əməliyyatların planlaşdırılması, idarəetmə və xidmətin səmərəli təşkili bir-biri ilə sıx bağlıdır.
1987-ci ildə Mustafa Nəsirov Respublika Veteranlar Təşkilatının sədri seçilib. Beləliklə, uzun illər hərbi xidmətdə olmuş general yeni mərhələdə veteranların hüquq və mənafelərinin müdafiəsi, onların ictimai həyatdakı rolunun qorunması istiqamətində fəaliyyət göstərməyə başlayıb.
Onun bu sahədəki fəaliyyəti 2003-cü ilə qədər davam edib. Bu illər ərzində Nəsirov hərbi təcrübəsini ictimai fəaliyyətlə birləşdirərək veteran hərəkatının inkişafına töhfə verib.
1993-cü ilin avqustunda isə Azərbaycan Respublikasının Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin sərhəd məsələləri üzrə baş məsləhətçisi təyin olunub və 1995-ci ilin iyulunadək həmin vəzifədə çalışıb.
Bu təyinat onun uzunillik sərhəd xidməti təcrübəsinin müstəqil Azərbaycanın təhlükəsizlik məsələlərində də əhəmiyyət daşıdığını göstərirdi.
Mustafa Nəsirovun xidmətləri dövlət səviyyəsində də qiymətləndirilib.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 24 oktyabr 2011-ci il tarixli sərəncamı ilə general-mayor Mustafa Cəfər oğlu Nəsirov ölkənin ictimai-siyasi həyatında fəal iştirakına görə “Şöhrət” ordeni ilə təltif edilib.
Bu təltif onun uzun illər ərzində hərbi və ictimai sahələrdə göstərdiyi fəaliyyətə verilən dövlət qiyməti idi.
Böyük Vətən müharibəsi veteranı, general-mayor Mustafa Cəfər oğlu Nəsirov 27 may 2012-ci ildə Bakıda, 90 yaşında vəfat edib.
Onun həyat yolu bir neçə tarixi mərhələni əhatə edib: müharibə illərində hərbi xidmət, sovet dövründə sərhəd qoşunlarında yüksək vəzifələr, general-mayor rütbəsinə yüksəliş, müstəqillik illərində təhlükəsizlik sahəsində məsləhətçilik və veteran hərəkatında fəaliyyət.
Mustafa Nəsirovun irsini yaşatmaq üçün onun xidmətlərini xatırlamaqla yanaşı, həyat yolunu sənədlər, arxiv materialları və müasirlərinin xatirələri əsasında daha dərindən araşdırmaq da vacibdir. Çünki hərbi tarix yalnız döyüşlərdən və rütbələrdən ibarət deyil; həmin tarixi yaradan insanların qərarları, təcrübələri və peşəkar fəaliyyəti də gələcək nəsillər üçün əhəmiyyət daşıyır.
Bu gün Azərbaycanın sərhəd mühafizəsi öz müasir imkanları və peşəkar kadrları ilə dövlət təhlükəsizliyinin mühüm dayaqlarından biridir. Bu sistemin tarixini araşdırarkən Mustafa Nəsirov kimi şəxsiyyətlərin fəaliyyətini unutmaq olmaz.
O, artıq həyatda deyil. Ancaq Vətənə xidmətlə keçən ömür, yetişdirilən kadrlar və tarixə yazılan xidmətlər insanın xatirəsini yaşadan ən böyük mirasdır.
105 yaşında ehtiramla xatırladığımız general Mustafa Nəsirovun əziz xatirəsi Azərbaycan sərhəd mühafizəsi tarixində yaşayacaq.
Ruhun şad olsun, cənab general!
Qoşqar Salmanlı
