ABŞ və İran arasında müzakirə olunan çərçivə sazişi çərçivəsində İran iqtisadiyyatına investisiyaların cəlb edilməsi məqsədilə 300 milyard dollar həcmində özəl fondun yaradılması planlaşdırılır. Korrekt.az xəbər verir ki, bu barədə “Reuters” agentliyi məlumat yayıb.
Məlumata görə, fondun formalaşdırılması üçün nəzərdə tutulan vəsaitin 150 milyard dollardan çox hissəsi artıq razılaşdırılıb. Layihənin əsas məqsədi tərəflər arasında yekun razılaşmanın əldə olunmasını təşviq etmək və iqtisadi əməkdaşlıq üçün zəmin yaratmaqdır.
Bildirilir ki, fond dövlət büdcələri hesabına maliyyələşdirilməyəcək və hər hansı təzminat və ya yardım proqramı xarakteri daşımayacaq. Mexanizm özəl investisiyalar əsasında fəaliyyət göstərəcək.
Mənbələrin məlumatına görə, ABŞ, Körfəz ölkələri, Cənubi Amerika və Afrika dövlətləri, eləcə də Cənubi Koreya, Yaponiya, Sinqapur və Malayziyadan olan şirkətlər İranın enerji, logistika, sənaye istehsalı və nəqliyyat sektorlarına investisiya yatırmaq niyyətini ifadə ediblər.
İranın yüksək vəzifəli nümayəndələrindən biri bildirib ki, Tehran əvvəlcə ABŞ-dan hərbi əməliyyatlar nəticəsində dəyən ziyana görə 400 milyard dollar təzminat tələb edib. Lakin Vaşinqton bu tələbi qəbul etmədikdən sonra “Yenidənqurma və İnkişaf Fondu” ideyası gündəmə gəlib.
Məlumata əsasən, fondun fəaliyyəti çərçivəsində müxtəlif ölkələr kreditlər ayırmaq, maliyyə xətləri açmaq və ya zərər görmüş obyektlərin bərpasını maliyyələşdirmək imkanına malik olacaqlar. Bura sənaye müəssisələri, neft emalı zavodları, hava limanları və digər infrastruktur obyektləri daxildir.
Qeyd olunur ki, dünyanın ən böyük iqtisadiyyatlarından biri hesab edilən İran uzun illərdir ABŞ və beynəlxalq sanksiyalar səbəbindən qlobal maliyyə bazarlarından təcrid olunub və son onilliklərdə əhəmiyyətli həcmdə xarici investisiya cəlb edə bilməyib. Bununla yanaşı, ölkə təsdiqlənmiş təbii qaz ehtiyatlarına görə dünyada ikinci, neft ehtiyatlarına görə isə dördüncü yerdə qərarlaşıb.
Agentliyin məlumatına görə, investisiya fondunun yaradılması ABŞ sanksiyalarının ləğvi və ya xaricdə dondurulmuş İran aktivlərinin azad edilməsi ilə bağlı danışıqlardan ayrı prosesdir. Fond yalnız tərəflər arasında yekun və qarşılıqlı məqbul razılaşma əldə edildikdən sonra fəaliyyətə başlaya bilər.
ABŞ-ın vitse-prezidenti Cey Di Vens məsələ ilə bağlı açıqlamasında İranın nüvə proqramından imtina etməsinin, zənginləşdirilmiş material ehtiyatlarını ləğv etməsinin və beynəlxalq nəzarət mexanizmlərini qəbul etməsinin vacibliyini vurğulayıb.
Xatırladaq ki, iyunun 14-də ABŞ və İran rəsmiləri hərbi gərginliyin azaldılması, iqtisadi məhdudiyyətlərin yumşaldılması və qlobal enerji daşımalarında mühüm əhəmiyyət daşıyan Hörmüz boğazında təhlükəsiz keçidin təmin olunması məqsədilə razılaşma çərçivəsi üzərində işlədiklərini açıqlamışdılar.
ABŞ Prezidenti Donald Tramp isə daha əvvəl bildirmişdi ki, mümkün yeni razılaşma 2015-ci ildə ABŞ-ın keçmiş Prezidenti Barak Obama administrasiyası dövründə imzalanmış nüvə sazişindən daha sərt şərtləri əhatə etməlidir. Tramp xüsusilə İrana birbaşa maliyyə kompensasiyasının verilməsi ilə bağlı hər hansı addımın əleyhinə olduğunu vurğulamışdı.
