“Əgər gecəyarısı oyanmısınızsa, vaxtı öyrənmək, mesajları yoxlamaq və ya xəbər lentini nəzərdən keçirmək üçün telefona əl uzatmayın”.
Bunu Gazeta.ru-ya açıqlamasında rusiyalı somnoloq Boris Yakovlev deyib.
Mütəxəssis gecə saatlarında ekran işığının, xüsusilə, zərərli olduğunu vurğulayıb:
“İnsan gecə oyanıb yenidən gözlərini yumduqda, beyin yuxu rejimində fəaliyyətini davam etdirir. Bu zaman melatonin səviyyəsi ən yüksək həddə olur, bədən temperaturu aşağı düşür və sinir sistemi rahatlaşır. Anidən yanan parlaq ekran işığı isə bu harmoniyanı dərhal pozur.
Qaranlıq yataq otağında smartfondan gələn işıq gözün tor qişasına gündüzlə müqayisədə daha güclü təsir göstərir. Gecə vaxtı bəbəklər genişləndiyi üçün bütün işıq yükü birbaşa tor qişanın daxili qatlarına yönəlir.
Nəticədə melatonin səviyyəsi cəmi bir neçə dəqiqə ərzində aşağı düşür, onun bərpası isə saatlarla vaxt aparır.
Bununla yanaşı, informasiya yükü də öz təsirini göstərir. Mesajlar, xəbərlər və videolar kimi hər bir stimul dopamin ifrazına səbəb olur, prefrontal beyin qabığını aktivləşdirir və daxili düşüncə prosesini işə salır. Hətta xəbər lentinə cəmi beş dəqiqə baxmaq belə beyni “yuxu” rejimindən “oyanıqlıq” vəziyyətinə keçirir. Yenidən yuxuya getmək üçün isə orta hesabla 60-90 dəqiqə vaxt tələb olunur.
Gecə ayaqyoluna qalxarkən 10-15 dəqiqə sosial şəbəkələrə baxan şəxs sonradan uzun müddət yuxuya gedə bilmir. Bu hal gecə ərzində iki-üç dəfə təkrarlanarsa, insan formal olaraq yataqda səkkiz saat keçirsə belə, səhər özünü yorğun və əzgin hiss edir.
Digər mənfi amillərdən biri də gecə görünən zəngli saatın ekranıdır. Vaxta hər baxış insanda “Mən hələ də yatmamışam, sabah tez oyanmalıyam” kimi narahatlıq yaradır. Bu həyəcan kortizol ifrazını artırır və yuxuya getmə prosesini daha da çətinləşdirir”.
Yakovlevin sözlərinə görə, ən sadə və effektiv tədbir telefonu yataqyanı tumbadan uzaqlaşdırmaqdır. O, şarj cihazını və smartfonu gecə başqa otaqda saxlamağı və ya ən azı masa siyirtməsinə qoymağı tövsiyə edir.
Mütəxəssis qeyd edib ki, telefon əvəzinə zəif qırmızı displeyə malik klassik zəngli saatdan istifadə etmək daha məqsədəuyğundur:
“Əgər hər hansı səbəbdən ekrana baxmaq məcburiyyətində qalsanız, mütləq minimum parlaqlıq səviyyəsinə malik gecə rejimindən istifadə edin. Telefon hansı bildirişi versə də, səhərə qədər mesajlara və tətbiqlərə baxmayın. Ayaqyoluna gedərkən parlaq tavan işığını yandırmaq əvəzinə hərəkət sensorlu və ya plintus boyunca quraşdırılmış gecə lampalarından istifadə etmək daha məqsədəuyğundur.
Belə bir vərdiş formalaşdıqdan 7-10 gün sonra yuxunun keyfiyyəti nəzərəçarpacaq dərəcədə yaxşılaşır. Bu, somnologiyada tətbiq olunan ən sadə və ən ucuz üsullardan biridir”. (Oxu.Az)
