Ankara və Bağdad arasında formalaşan yeni strateji əməkdaşlıq enerji təhlükəsizliyi, regional ticarət və qlobal neft bazarına təsir edə biləcək mühüm dəyişikliklərin əsasını qoyur.
Türkiyə ilə İraq arasında son aylarda müşahidə olunan intensiv diplomatik təmaslar iki ölkə münasibətlərinin yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu göstərir.
Təhlükəsizlik, iqtisadiyyat, logistika və enerji sahələrini əhatə edən strateji yol xəritəsi Ankara ilə Bağdad arasında uzunmüddətli əməkdaşlığın əsasını formalaşdırır. Bu əməkdaşlığın mərkəzində isə enerji dayanır.
Ekspertlərin fikrincə, Türkiyə təkcə İraqın enerji ehtiyatlarının dünya bazarlarına çıxışında deyil, həm də Yaxın Şərqdə formalaşan yeni enerji dəhlizlərinin əsas tranzit ölkəsinə çevrilmək məqsədi daşıyır. Bu isə Ankaranın regional nüfuzunu daha da gücləndirə bilər.
İraq yeni xarici siyasət kursu formalaşdırır
Son illərdə İraq hökuməti regional ölkələrlə münasibətlərini balanslaşdırmağa və iqtisadi inkişafı prioritetə çevirməyə çalışır. Bu siyasətin əsas elementlərindən biri “İnkişaf Yolu” layihəsidir. Layihə Fars körfəzini Türkiyə üzərindən Avropaya bağlayacaq nəqliyyat və logistika dəhlizinin yaradılmasını nəzərdə tutur.
Bu strategiyanın uğur qazanması üçün isə Türkiyənin siyasi dəstəyi və inkişaf etmiş nəqliyyat infrastrukturu həlledici rol oynayır.
Şimal marşrutu yenidən aktivləşə bilər
İraq iqtisadiyyatının əsas gəlir mənbəyi neft ixracıdır. Dövlət büdcəsinin böyük hissəsi bu sektordan formalaşdığı üçün ixrac marşrutlarının genişləndirilməsi Bağdad üçün həyati əhəmiyyət daşıyır.
Hazırda İraq neftinin böyük hissəsi ölkənin cənubundakı yataqlardan ixrac olunur. Lakin Türkiyə ilə əməkdaşlıq nəticəsində Kərkük–Ceyhan neft kəmərinin tam gücü ilə yenidən işləməsi gündəmə gəlib. Bu halda şimal bölgələrindən ixrac əhəmiyyətli dərəcədə artacaq, neftin dünya bazarlarına daha sürətli və təhlükəsiz çatdırılması mümkün olacaq.
Son illərdə Hörmüz boğazında yaşanan hərbi-siyasi gərginlik dünya enerji bazarında riskləri artırıb. Dünyada dəniz yolu ilə daşınan neftin böyük hissəsi məhz bu boğazdan keçir.
Türkiyə və İraq arasında yaradılacaq alternativ enerji marşrutları Körfəz ölkələrinin ixrac imkanlarını genişləndirə, qlobal enerji bazarında təchizatın davamlılığını təmin edə bilər. Bu isə həm istehsalçı, həm də istehlakçı ölkələr üçün strateji əhəmiyyət daşıyır.
Ankara son illər Azərbaycan, Rusiya, İraq və Mərkəzi Asiya ölkələri ilə enerji layihələrini genişləndirərək Avropa ilə Asiya arasında əsas enerji körpüsünə çevrilmək siyasəti yürüdür.
İraq neftinin Türkiyə üzərindən dünya bazarlarına çıxarılması bu strategiyanın mühüm hissəsi hesab olunur. Bununla yanaşı, gələcəkdə təbii qaz layihələrinin də gündəmə gələcəyi istisna edilmir.
Müzakirə olunan layihələrdən biri də Kərkük yataqlarını Suriyanın Banyas limanı ilə birləşdirən tarixi neft kəmərinin yenidən bərpasıdır. Uzun illər istifadəsiz qalan bu xətt bərpa olunacağı təqdirdə regionun enerji xəritəsində yeni imkanlar yaradacaq.
Türkiyənin həm Bağdad, həm də Dəməşqlə münasibətlərinin normallaşması bu layihələrin həyata keçirilməsi baxımından əlavə üstünlük yarada bilər.
Analitiklər hesab edirlər ki, Türkiyə–İraq enerji əməkdaşlığı yalnız iqtisadi layihə deyil, həm də geosiyasi əhəmiyyət daşıyır. Yeni enerji marşrutlarının açılması Yaxın Şərqdə qüvvələr nisbətinə, ticarət axınlarına və beynəlxalq enerji bazarına birbaşa təsir göstərə bilər.
Əgər planlaşdırılan layihələr tam reallaşarsa, Türkiyə regionun əsas enerji tranzit mərkəzlərindən birinə çevriləcək, İraq isə ixrac imkanlarını genişləndirərək iqtisadi gəlirlərini artıracaq.
Bununla yanaşı, Avropa bazarlarının enerji təhlükəsizliyi baxımından da yeni alternativlər formalaşacaq.
Beləliklə, Ankara ilə Bağdad arasında inkişaf edən strateji tərəfdaşlıq təkcə iki ölkənin münasibətlərində deyil, bütövlükdə Yaxın Şərqin enerji və geosiyasi arxitekturasında yeni mərhələnin başlanğıcı olacaq.
Qoşqar Salmanlı
