Devid İqnatius özünün “Washington Post” qəzetindəki məqaləsində yazır ki, İranın ali lideri Ayətullah Əli Xamenei ölmüş ola bilər, amma İranla müharibə hələ bitməyib.
45 ildən çoxdur ki, ABŞ prezidentləri Tehrandakı radikal anti-Amerika rejimini məhv etməyi xəyal edirlər. Donald Tramp şənbə günü səhər İsraillə birgə hücuma başlayana qədər hamı müharibə risklərini çox böyük hesab edirdi.
Korrekt.az xəbər verir ki, Tramp kütləvi hava hücumlarının Xameneinin ölümünə səbəb olduğunu açıqladı. Lakin qoca və zəif Xameneinin öldürülməsi rejim dəyişikliyi ilə eyni deyil. Növbəti addım üçün planlar hələ də qeyri-müəyyəndir; nə Amerika, nə də İsrail rəsmiləri bundan sonra nə baş verəcəyini hələlik dəqiqləşdirməyiblər.
Müharibələri başlamaq həmişə bitirməkdən daha asandır, xüsusən də siyasi məqsəd aydın şəkildə müəyyən edilmiş hərbi məqsəddənsə, rejimi devirməkdirsə. Prezident Vladimir Putin Kiyevi bir həftəyə ala biləcəyini düşünürdü. İsrail isə bir neçə ay ərzində Həması əzməyə ümid edirdi. Lakin rejimi məhv etməyə yönəlmiş müharibələr o qədər də asanlıqla bitmir.
Bir prezident müharibəyə başladıqdan sonra, onun qalibiyyətlə başa çatmasını təmin etmək məcburiyyətində qalır. Generallar deməyi sevirlər ki, “Sən başlasan, qalib gələcəksən”. Amerika Birləşmiş Ştatları üçün bu, özünün yaratdığı bir müharibə ola bilər, amma asan çıxış yolu yoxdur.
Şənbə gününə qədər Tramp sözdə “Vikinq” müharibə tərzini dəstəkləyirdi: təslim olmağa məcbur etmək üçün sürət və sürprizdən istifadə edərək sürətli girib-çıxmaq. Lakin münaqişə səhər saatlarında daha da şiddətləndi: şənbə axşamına qədər yanğın Bəhreyn, Dubay, Əbu-Dabi və İsraildəki obyektləri bürüdü. İran həmçinin Hörmüz boğazını bağlayaraq neft tədarükünü dayandırdı.
Bəhreynin təhlükəsizlik müşaviri bildirib ki, 14 İran pilotsuz təyyarəsi ABŞ-ın Beşinci Donanmasının bazasına hücum edib. Videolarda Şahid pilotsuz təyyarəsinin fərqli səsi, ardınca hədəfə dəydikdən sonra işıq parıltısı görünür. Bu cür hücumlar adətən Amerikanın iştirak etdiyi müharibələrdə düşməni şoka salır. Müşavir bildirib ki, bəhreynlilər ABŞ qüvvələrinin pilotsuz təyyarələrə qarşı niyə aciz göründüyünə çaşqınlıqla yanaşırlar.
Səhv etməyin: Tramp əməliyyatın maksimalist məqsədlərini elan edib. Onun şənbə səhəri verdiyi açıqlama şişirdilmiş ritorika kimi səsləndi: “İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun üzvlərinə, silahlı qüvvələrə və polisə deyirəm: Silahlarınızı yerə qoyun və tam toxunulmazlıq əldə edin. Əks halda, öləcəksiniz. Ona görə də silahlarınızı yerə qoyun.”
O, yenidən İran xalqını yanvar ayında 30 mindən çox etirazçının öldürüldüyü rejimə qarşı ayağa qalxmağa çağırdı. “Uzun illərdir ki, Amerikadan kömək istəyirsiniz. Amma orada deyildi… İndi sizə istədiyinizi verən bir prezidentiniz var. Görək necə cavab verəcəksiniz. Amerika sizi inanılmaz güc və dağıdıcı güclə dəstəkləyir… İndi hərəkətə keçməyin vaxtıdır. Bunu qaçırmayın.”
ABŞ-ın əsas Avropa müttəfiqləri ilə danışıqlar onların tez bir zamanda diplomatik həll yolu axtardıqlarını göstərdi. Əksəriyyət hücumu səhv hesab etdi. Böyük Britaniya Dieqo Qarsiyadakı vacib yanacaqdoldurma bazasından istifadə etməkdən imtina etdi, BƏƏ və Səudiyyə Ərəbistanı isə narahat idi. Yalnız İsrail hücumu fəal şəkildə dəstəklədi. Baş verənlərdən sonra müttəfiqlər Trampın qələbə adlandıra biləcəyi tez bir nəticə əldə edəcəyinə ümid edəcəklər.
Məni ən çox narahat edən odur ki, münaqişə dağılmaq üzrə olan İran rejiminin mövcudluğunu uzada bilər. Yaşlanan lider populyar deyildi və iranlılar artıq varislik prosesi ilə məşğul idilər. Onun təmsil etdiyi sərt xəttin nüfuzunu bərpa edə biləcək yeganə şey onun şəhid olması idi.
ABŞ komandanlığı zərbələrin hərbi hədəflərə yönəldiyini və rejimin təhlükəsizlik aparatını məhv etdiyini vurğuladı. Qərb rəsmisi İranın kəşfiyyat qərargahına edilən hücumlarda ən azı dörd yüksək rütbəli komandirin öldürüldüyünü bildirdi. “Hər şey dağılır; biz bunu görürük və hiss edirik”, – deyə o bildirib.
Lakin Rusiya kimi, İran da əzab çəkməyə qadirdir və şəhidlik güclü motivasiya mənbəyidir. Təcrübə göstərir ki, müharibədən sonrakı strategiya xalqın dəyişiklik istəyini dəstəkləmək üçün ağıllı və cəsarətli olmalıdır.
Müharibənin qısa müddətli olacağına ümid etmək olar. Lakin ABŞ artıq ciddi şəkildə rejim dəyişikliyi kampaniyasına başlayıb və bu, çox güman ki, bir çox təhlükəli məqamlarla müşayiət olunan uzunmüddətli münaqişə olacaq. Belə hallarda Trampın hərəkətlərini izah etmək və məsələni sona qədər həll edə biləcəyinə əmin olmaq üçün Amerika xalqına xüsusi məsuliyyəti var. Bu, “birdəfəlik” vəziyyət deyil.
