Zəngilanın tarixi taleyi Azərbaycanın mübarizə əzmini, doğma torpağa bağlılığını və qələbədən sonra quruculuğa yönələn iradəsini özündə birləşdirir. Uzun illər işğalın ağır nəticələrini yaşayan bu diyar bu gün azadlığın, Böyük Qayıdışın və müasir inkişafın rəmzlərindən birinə çevrilir. 20 Oktyabr – Zəngilan Şəhəri Günü təkcə tarixi qələbənin deyil, həm də yenidən həyata qayıdan bir şəhərin günüdür.
1993-cü ilin oktyabrında Zəngilanın işğalı rayon əhalisi üçün faciəli bir dövrün başlanğıcı oldu. Sakinlər 67 gün mühasirə şəraitində müqavimət göstərdilər. 25–29 oktyabr tarixlərində əhalinin böyük hissəsi Araz çayını keçərək doğma yurdunu tərk etməyə məcbur qaldı. Bu ağır hadisələr zəngilanlıların yaddaşında dərin iz buraxsa da, onların torpaqlarına qayıtmaq ümidi heç bir an sönmədi.
2020-ci il oktyabrın 20-də Prezident, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyev Zəngilan şəhərinin və rayonun bir sıra kəndlərinin işğaldan azad edildiyini elan etdi. Vətən müharibəsinin bu mühüm qələbəsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası yolunda strateji əhəmiyyət daşıyırdı. Zəngilanın azad olunması ilə Azərbaycan–İran dövlət sərhədinin işğal altında qalan hissəsi də bərpa edildi. Bu, təkcə hərbi uğur deyildi — dövlət suverenliyimizin və sərhədlərimizin toxunulmazlığının təmin olunması baxımından da tarixi əhəmiyyətli bir hadisə idi.
Zəngilanın azadlığı uğrunda döyüşən hərbçilərimizin qəhrəmanlığı xalqımızın yaddaşında əbədi yaşayacaq. Bu qələbə böyük fədakarlıq, peşəkarlıq və milli birlik hesabına qazanıldı. Şəhər Günü münasibətilə şəhidlərimizin xatirəsini ehtiramla yad etmək, qazilərimizin xidmətlərini qiymətləndirmək hər birimizin mənəvi borcudur.
Bu gün Zəngilanın qarşısında yeni vəzifələr dayanır: şəhəri və kəndləri bərpa etmək, iqtisadi imkanları genişləndirmək, sakinlərin təhlükəsiz və firavan yaşayışını təmin etmək. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən quruculuq layihələri bu məqsədlərə xidmət edir. Şəhərin 2040-cı ilədək inkişafını nəzərdə tutan Baş plan əsasında yaşayış kompleksləri, mühəndis-kommunikasiya sistemləri və sosial infrastruktur yaradılır. Zəngilan Beynəlxalq Hava Limanı, avtomobil və dəmir yolu layihələri isə bölgənin nəqliyyat əlaqələrini gücləndirərək onun iqtisadi potensialının reallaşdırılması üçün tamam yeni imkanlar açır.
Zəngilanın dirçəlişindən danışarkən Ağalı kəndinin xüsusi əhəmiyyətini qeyd etmək lazımdır. Azərbaycanın ilk “Ağıllı kənd” layihəsi kimi tanınan Ağalı müasir texnologiyaların, enerji səmərəliliyinin və rəqəmsal xidmətlərin kənd həyatına tətbiqinin canlı nümunəsidir. Burada yaradılan yaşayış və sosial infrastruktur göstərir ki, Böyük Qayıdış yalnız insanların doğma torpaqlara köçürülməsi deyil, həm də onların müasir və dayanıqlı həyat şəraiti ilə təmin olunması deməkdir.
Böyük Qayıdışın əsas nəticəsi isə insanların öz yurdlarında yenidən məskunlaşmasıdır. Zəngilan şəhərində, Ağalı və Məmmədbəyli kəndlərində ailələrin yaşayışa başlaması illərlə davam edən həsrətin sona çatmasının real ifadəsidir. İnsanların doğma evlərinə qayıtması, işləməsi, övladlarını burada böyütməsi və gələcəyini öz torpağında qurması azadlığın ən mühüm bəhrəsidir. Bununla yanaşı, mina təhlükəsinin aradan qaldırılması və ərazilərin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi qayıdış prosesinin davamlılığı üçün hələ də vacib şərt olaraq qalır.
Zəngilanın inkişafı iqtisadi baxımdan da geniş perspektivlər vəd edir. Horadiz–Cəbrayıl–Zəngilan–Ağbənd avtomobil yolu və Horadiz–Zəngilan–Ağbənd dəmir yolu bölgənin nəqliyyat-logistika imkanlarını artırmaq baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. “Dost Aqropark” layihəsi isə kənd təsərrüfatının müasir əsaslarla inkişafına, yeni iş yerlərinin yaradılmasına və yerli istehsalın genişləndirilməsinə xidmət edir. Turizm infrastrukturunun inkişafı da Zəngilanın gələcək iqtisadi həyatında mühüm rol oynaya bilər.
Şəhərin tarixi və mədəni irsinin bərpası da quruculuq prosesinin ayrılmaz hissəsidir. İşğal dövründə zərər görmüş Zəngilan məscidinin bərpası və yeni məscidin inşası dini-mədəni irsə ehtiramın ifadəsidir. Bölgənin tarixi abidələrinin qorunması və gələcək nəsillərə çatdırılması Zəngilanın yalnız müasir infrastrukturla deyil, həm də öz tarixi yaddaşı ilə dirçəlməsini təmin edir.
Zəngilanın yenidən qurulması Azərbaycanın qardaş ölkələrlə əməkdaşlığının da imkanlarını nümayiş etdirir. Azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən layihələr, müasir şəhərsalma yanaşmaları və iqtisadi təşəbbüslər Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun gələcək inkişafına xidmət edir. Bu prosesin uğuru dövlət investisiyaları ilə yanaşı, özəl sektorun fəallığından, yeni iş yerlərinin yaradılmasından və sakinlərin iqtisadi həyata cəlb olunmasından da asılıdır.
Zəngilanın hekayəsi işğalın yaratdığı dağıntılarla bitmir. Bu hekayə doğma yurda qayıdan insanların addımları, yenidən qurulan evlər, açılan yollar və gələcəyə inamla davam edir. 20 Oktyabr – Zəngilan Şəhəri Günü bizə bir daha xatırladır ki, qazanılmış Zəfərin əsl gücü azad edilmiş torpaqlarda davamlı həyat qurmaqda, tarixi yaddaşı qorumaqda və gələcək nəsillər üçün firavanlıq yaratmaqdadır.
Zəngilan Şəhəri Günü münasibətilə bütün xalqımızı, xüsusilə zəngilanlıları təbrik edir, şəhidlərimizə rəhmət, qazilərimizə cansağlığı, doğma yurda qayıdan ailələrə firavanlıq arzulayıram.
Əlibala Məhərrəmzadə
Milli Məclisin deputatı, iqtisad elmləri doktoru, professor
