Prezident İlham Əliyevin Xəzərin Azərbaycan sahillərindəki torpaqların idarə olunması ilə bağlı imzaladığı yeni fərman sahilyanı ərazilərdə sahibkarlıq fəaliyyəti, investisiya mühiti və torpaq münasibətləri ilə bağlı bir sıra suallar yaradıb. Əsas müzakirə mövzularından biri yeni idarəetmə modelinin kiçik sahibkarlara və iri investisiya layihələrinə necə təsir göstərəcəyidir.
Fərmana əsasən, Xəzərin Azərbaycan sahillərində torpaqların idarə olunması, istifadəsi və mühafizəsi sahəsində vahid dövlət siyasətinin həyata keçirilməsi Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinə həvalə edilib. Yeni mexanizm çərçivəsində sahilboyu ərazilərin sərhədlərinin və hüquqi rejiminin müəyyənləşdirilməsi, torpaqların istifadəyə və icarəyə verilməsi prosesinin “bir pəncərə” prinsipi ilə təşkili nəzərdə tutulur.
Bununla yanaşı, qanunsuz torpaq zəbtinə qarşı nəzarətin gücləndirilməsi, mütəmadi monitorinqlərin keçirilməsi və qanunvericiliyin tələblərini pozan obyektlərlə bağlı müvafiq tədbirlərin görülməsi planlaşdırılır.
Rəsmi qurumlar yeni idarəetmə modelinin sahilyanı ərazilərdən daha səmərəli istifadəyə, turizmin inkişafına və dövlət orqanları arasında koordinasiyanın gücləndirilməsinə xidmət edəcəyini bildirirlər. Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti bu dəyişikliklərin zəruriliyini Xəzər dənizinin geri çəkilməsi, sahilboyu ərazilərdə urbanizasiya proseslərinin sürətlənməsi və ekoloji vəziyyətlə bağlı problemlərlə əsaslandırır.
Yeni sistemin rəqəmsal idarəetmə mexanizmləri vasitəsilə torpaq münasibətlərində inzibati prosedurların sadələşdirilməsi və sahibkarların müraciətlərinin elektron qaydada həllinə imkan yaradacağı gözlənilir.
Fərmanın tətbiqi ilə bağlı əsas suallardan biri Bakı kəndlərində və digər sahilyanı ərazilərdə uzun illərdir fəaliyyət göstərən kiçik sahibkarlıq subyektlərinin gələcək taleyidir.
Çimərliklər, kafelər, istirahət məkanları və digər xidmət obyektlərinin mövcud sənədlərinin necə qiymətləndiriləcəyi, yeni icarə şərtlərinin hansı meyarlarla müəyyənləşdiriləcəyi hələ tam aydın deyil. Eyni zamanda, nəzərdə tutulan söküntü və nəzarət tədbirlərinin hansı obyektləri əhatə edəcəyi ilə bağlı konkret mexanizmlərə ehtiyac var.
Milli Məclisin deputatı Rövşən Muradov hesab edir ki, fərmanda nəzərdə tutulan zonalaşdırma, rəqəmsal xəritələşdirmə və “bir pəncərə” prinsipi investisiya layihələrinin hazırlanmasına sərf olunan vaxtı və xərcləri azalda bilər.
Onun fikrincə, bu dəyişikliklər turizm infrastrukturunun, mehmanxana təsərrüfatının, istirahət komplekslərinin və ictimai iaşə sektorunun inkişafına əlavə imkanlar yaradacaq.
Deputat AzadlıqRadiosuna açıqlamasında sahilyanı ərazilərdə vahid idarəetmə sisteminin yaradılmasının turizm və investisiya mühitinə müsbət təsir göstərə biləcəyini bildirib.
**İqtisadçıdan xəbərdarlıq: rəqabət prinsipi qorunmalıdır**
Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli isə yeni idarəetmə modelinin nəticələrinin onun tətbiqindən asılı olacağını düşünür.
İqtisadçının fikrincə, sahilyanı torpaqların bir qurum tərəfindən idarə olunması pərakəndəliyi və qanunsuz zəbt hallarını azalda, dövlət nəzarətini gücləndirə bilər. Lakin əsas məsələ iri investorlarla kiçik sahibkarlara münasibətdə bərabər hüquqi və iqtisadi şərtlərin təmin edilməsidir.
A.Nəsirli hesab edir ki, “Sea Breeze” kimi iri layihələrlə kiçik sahibkarlıq subyektlərinə fərqli yanaşılması sağlam rəqabət mühitinə mənfi təsir göstərə bilər.
İqtisadçı Bakı kəndlərində və digər sahilyanı ərazilərdə uzun müddətdir fəaliyyət göstərən bütün kiçik obyektlərin qanunsuz hesab edilməsinin düzgün olmadığını vurğulayır. Onun sözlərinə görə, bu müəssisələrin arasında müəyyən sənədlər və razılaşmalar əsasında fəaliyyət göstərənlər də var.
A.Nəsirli yeni idarəetmə sisteminin həmin sahibkarların fəaliyyətini rəsmiləşdirmək üçün imkan yarada biləcəyini də istisna etmir. Bununla belə, o, kiçik sahibkarların iri investorların maraqları naminə sahilyanı ərazilərdən sıxışdırılması riskinə diqqət çəkir.
İqtisadçının fikrincə, dövlət siyasəti yalnız iri investisiyaların cəlb edilməsinə deyil, yerli sahibkarlığın qorunmasına və rəqabət mühitinin saxlanmasına da xidmət etməlidir. Əks halda, turizm sektorunda bazarın məhdud sayda şirkətin əlində cəmləşməsi ehtimalı arta bilər.
Deputat Rövşən Muradov isə bu narahatlıqları bölüşmür. O hesab edir ki, yeni sistem inzibati maneələri azaltmaqla sahibkarlar üçün daha əlverişli fəaliyyət şəraiti yarada bilər.
Deputatın sözlərinə görə, fərman mövcud qanunsuz fəaliyyətlərin avtomatik leqallaşdırılmasını nəzərdə tutmur. Əksinə, torpaqların qanunsuz zəbtinin qarşısının alınması və nəzarət mexanizmlərinin gücləndirilməsi əsas istiqamətlərdəndir.
R.Muradov hesab edir ki, kiçik sahibkarlar üçün aydın icarə qaydaları, şəffaf seçim meyarları və münasib ödəniş şərtləri müəyyənləşdirilməli, qanuni fəaliyyət göstərən müəssisələrin hüquqları qorunmalıdır. O, həmçinin kiçik müəssisələrin iri turizm komplekslərinin xidmət və təchizat zəncirlərinə qoşulmasını vacib sayır.
**Xarici investisiyalar və ictimai maraqlar**
Deputat Rövşən Muradov yeni idarəetmə modelinin xarici investisiyaların cəlb edilməsi baxımından da imkanlar yarada biləcəyini düşünür. Onun fikrincə, sistemin iqtisadi səmərəsi şəffaf, rəqabətə açıq və investorlar üçün proqnozlaşdırıla bilən mexanizmin formalaşdırılmasından asılı olacaq.
İqtisadçı Akif Nəsirli də xarici sərmayələrin yeni iş yerlərinin yaradılmasına və turizm infrastrukturunun genişləndirilməsinə töhfə verə biləcəyini bildirir. Bununla belə, o vurğulayır ki, sahilyanı ərazilər yalnız kommersiya məqsədilə istifadə olunan torpaqlar deyil, həm də ekoloji, sosial və strateji əhəmiyyət daşıyan resurslardır.
A.Nəsirlinin fikrincə, yerli və xarici investorlar üçün şəffaf müsabiqə və bərabər rəqabət prinsipləri təmin edilməlidir. Sahilyanı torpaqların istifadəsi ilə bağlı qərarlarda dövlət maraqları, əhalinin sahilə sərbəst çıxış hüququ, ekoloji təhlükəsizlik və milli iqtisadi prioritetlər nəzərə alınmalıdır.
Yeni fərmanın müzakirəsi fonunda Xəzər sahilində həyata keçirilən iri investisiya layihələri, xüsusilə “Sea Breeze” kompleksi ətrafında əvvəlki qərarlar da diqqət çəkir.
AzadlıqRadiosunun peyk görüntüləri əsasında apardığı araşdırmada bildirilirdi ki, iş adamı Emin Ağalarovun Xəzərdə “Caspian Dream Liner” adlı süni yarımadanın tikintisinə 2023-cü ilin yayında, süni torpaq sahələrinin yaradılmasını tənzimləyən xüsusi qanunun qəbulundan təxminən bir il əvvəl başlanılıb.
Həmin dövrdə Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi layihə üzrə ekoloji qiymətləndirmə sənədinin təqdim edilmədiyini, Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsi isə tikintiyə icazə verilmədiyini açıqlamışdı.
Bununla belə, 2026-cı il aprelin 15-də Nazirlər Kabineti “Sea Breeze Resort” ərazisində ümumilikdə 55 hektar sahəni əhatə edən iki süni torpaq sahəsinin yaradılmasına icazə verib. Həmin qərarla icarə müqaviləsinin bağlanması Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinə tapşırılıb.
Noyabr fərmanında süni adaların onun əhatə dairəsindən istisna edilməsi də diqqət çəkən məqamlardandır. Bu fakt Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinin iri investisiya layihələri ilə bağlı proseslərdə əvvəldən iştirak etdiyini göstərir.
Sahilyanı torpaqlarla bağlı mübahisələr yalnız iri layihələrlə məhdudlaşmır. Nardaran ərazisindəki torpaq mübahisələri ilə bağlı iş Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinə qədər gedib çıxıb. Məhkəmənin qərarı əsasında Azərbaycan hökumətinin 18 sakinin mülkiyyət hüquqlarının pozulmasına görə 285 min dollar təzminat ödəməli olduğu bildirilir.
Azərbaycanın Torpaq Məcəlləsinə əsasən, Xəzər dənizinin sahilboyu 20–50 metrlik mühafizə zolağı dövlət mülkiyyətindədir. Bu ərazilərin hasarlanmasına və fiziki, yaxud hüquqi şəxslərin mülkiyyətinə verilməsinə məhdudiyyətlər müəyyən edilib.
Bununla belə, əvvəlki jurnalist araşdırmalarında Abşeron sahillərində mühafizə zolaqlarının qanunsuz hasarlanması, ayrı-ayrı torpaq sahələrinin müxtəlif sxemlərlə dövriyyəyə buraxılması ilə bağlı iddialar yer alıb. Həmin araşdırmalarda bəzi ərazilərin yüksəkvəzifəli şəxslərlə və onlarla əlaqəli şəxslərlə bağlı olduğu da iddia edilib.
Yeni fərman qanunsuz torpaq zəbtinə qarşı nəzarətin gücləndirilməsini nəzərdə tutur. Lakin bu mexanizmin real nəticələri onun tətbiqində şəffaflığın, ictimai nəzarətin və bütün sahibkarlara bərabər yanaşmanın təmin edilməsindən asılı olacaq.
Beləliklə, sahilyanı ərazilərdə vahid idarəetmə sisteminin yaradılması həm turizm və investisiya sektorunun inkişafı, həm də torpaq münasibətlərində mövcud problemlərin həlli üçün yeni imkanlar aça bilər. Bununla yanaşı, kiçik sahibkarların hüquqlarının qorunması, əhalinin sahillərə sərbəst çıxışının təmin edilməsi və ekoloji tarazlığın saxlanılması yeni modelin effektivliyini müəyyən edən əsas meyarlar olacaq.pressklub.az





















