İranın dəstəklədiyi husilər Yəmənin cənubunda yerləşən Ədən Beynəlxalq Hava Limanını iki ballistik raket və kamikadze pilotsuz uçuş aparatları ilə hədəfə alıblar. Hücum nəticəsində insan tələfatı qeydə alınmayıb. Qahirədən Ədənə uçan sərnişin təyyarəsinin marşrutu dəyişdirilib, hava limanında olan iki təyyarə təhlükəsiz əraziyə çəkilib və sərnişinlər təxliyə olunublar.
Bəs husilər niyə mülki aviasiyanı və müqəddəs məkanlarla əlaqəli obyektləri hədəfə alan hücumlara əl atırlar? Bu addımlar İsrailin maraqlarına xidmət edir, yoxsa məqsəd regionda məzhəb qarşıdurmasını dərinləşdirməkdir?
Korrekt.az xəbər verir ki, Türkiyəli Beynəlxalq münasibətlər üzrə ekspert, doktor Necmettin Mutlu çıxışı zamanı bu suallara aydınlıq gətirib.
Ekspertin sözlərinə görə, husilərin hücumları yeni deyil. Səudiyyə Ərəbistanı və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin 2015-ci ildə Yəməndə hərbi əməliyyatlara başlaması ilə qarşıdurma daha da kəskinləşib. O hesab edir ki, hazırkı vəziyyəti təhlil edərkən İranın proseslərə təsirini nəzərə almaq vacibdir.
Mutlu iddia edib ki, husilərin hərbi əməliyyatlarında İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) mütəxəssisləri fəal iştirak edirlər. Onun sözlərinə görə, Yəməndən gələn məlumatlar da bu əlaqələrin mövcudluğuna işarə edir.
Ekspert İranın Milli Təhlükəsizlik Şurasının yeni rəhbərliyində təmsil olunan Möhsün Rzainin açıqlamalarına da diqqət çəkib. O bildirib ki, ABŞ-ın regiondan çəkilməsindən sonra yaranan güc boşluğunu Səudiyyə Ərəbistanı, Pakistan və Türkiyə doldurmağa çalışır. Mutlunun fikrincə, Tehran bu ölkələrin regional mövqelərinin güclənməsindən narahatdır.
Ekspert hesab edir ki, husilərin hücumları təkcə Yəmənlə məhdudlaşmır, Qırmızı dəniz hövzəsində və ətraf ölkələrdə də təhlükəsizlik risklərini artırır.
Onun sözlərinə görə, husilərin nəzarətə götürməyə çalışdığı əsas strateji məntəqələrdən biri Hudeydə limanıdır. Bu liman husilərin xarici dünya ilə əlaqələri və təchizatı baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Mutlu xatırladıb ki, 2015-ci ildən sonra Yəməndə tətbiq olunan blokada və davamlı döyüşlər ölkədə ağır humanitar böhrana səbəb olub. Aclıq və vəba epidemiyası minlərlə insanın həyatını təhlükə altına qoyub.
Ekspert vurğulayıb ki, Qırmızı dəniz ətrafında sabitliyin pozulması daha geniş regional qarşıdurma riskini artırır. O, Efiopiya, Eritreya, Somali və Misir arasında mövcud olan gərginliklərə də diqqət çəkərək, regionda yeni münaqişə ocaqlarının yaranmasının qarşısının alınmasının vacibliyini bildirib.
Mutlunun qənaətinə görə, mövcud qarşıdurmaların uzanması İsrailin maraqlarına uyğun şərait yaradır. O hesab edir ki, region ölkələri arasında əməkdaşlığın zəifləməsi və münaqişələrin genişlənməsi İsrailin regional mövqelərini gücləndirə bilər.
İranla husilər arasındakı münasibətlərə toxunan ekspert bildirib ki, husilər Yəməndə formalaşmış dini-siyasi hərəkatdır və zeydi şiəliyinə mənsubdurlar. Onun sözlərinə görə, İran 2010-cu ildən etibarən bu qruplaşmanın hərbi imkanlarının artırılmasında, təlimində və təşkilatlanmasında rol oynayıb.
Mutlu İran İnqilab Keşikçiləri Korpusunun mütəxəssislərinin husilərin əməliyyatlarında birbaşa iştirak etdiyinə dair iddiaları da səsləndirib. O, Yəməndə İranla əlaqəli olduğu iddia edilən mütəxəssislər qrupunun zərərsizləşdirilməsi barədə məlumatlara istinad edib.
Ekspertin fikrincə, İran husilərə dəstəyini açıq şəkildə qəbul etməsə də, tərəflər arasında hərbi və əməliyyat əlaqələrinin mövcudluğu ilə bağlı ciddi iddialar var.
O, Pakistanın Baş Qərargah rəisi Asim Munirin İrana səfərinin də regional gərginliyin azaldılması baxımından əhəmiyyət daşıdığını bildirib. Mutlunun qənaətinə görə, bu təmasların əsas məqsədlərindən biri husilərin hücumlarının dayandırılması və regionda sabitliyin təmin edilməsi ola bilər.
Ekspert hesab edir ki, Yəməndəki böhranın həlli üçün yeni müharibəyə deyil, siyasi dialoqa üstünlük verilməlidir. Onun sözlərinə görə, Səudiyyə Ərəbistanı ilə husilərin danışıqlar masasına qayıtması və Yəməndəki digər siyasi-hərbi qrupların da prosesə cəlb edilməsi vacibdir.
Mutlu sülhün əldə olunması üçün bir neçə əsas məsələnin həllini zəruri sayır. Bunlara limanlara tətbiq olunan blokadaların aradan qaldırılması, limanlara nəzarət məsələsinin razılaşdırılması və Yəmənin cənubundakı siyasi qüvvələr, o cümlədən Cənub Keçid Şurası ilə bağlı fikir ayrılıqlarının həlli daxildir.
O bildirib ki, Səudiyyə Ərəbistanı ilə husilər arasında razılaşmanın əldə olunması bütün region üçün müsbət nümunəyə çevrilə bilər. Ekspertin fikrincə, Türkiyə, Pakistan və Səudiyyə Ərəbistanının regional əməkdaşlığı belə bir sülh prosesinə dəstək verə bilər.
Mutlu vurğulayıb ki, yeni müharibə regionda gərginliyi daha da artıraraq İsrailin maraqlarına xidmət edə bilər. Əksinə, davamlı sülh razılaşması mövcud regional hesablamaları dəyişdirə və qarşıdurmanın genişlənməsinin qarşısını ala bilər.
İsrailin regional proseslərdən necə faydalana biləcəyi məsələsinə toxunan Mutlu bildirib ki, Yaxın Şərqdə hərbi gərginliyin artması İsrailin baş naziri Benyamin Netanyahunun daxili siyasi mövqelərinə təsir göstərə bilər.
Ekspertin sözlərinə görə, İsraildə seçkiqabağı vəziyyət və ictimai rəy fonunda hərbi əməliyyatların intensivləşməsi Netanyahunun mövqelərini möhkəmləndirmək imkanlarını artıra bilər. O iddia edib ki, regionda münaqişələrin genişlənməsi İsrailin Səudiyyə Ərəbistanı ilə münasibətlərində də yeni imkanlar yarada bilər.
Mutlu qeyd edib ki, İsrail özünü husilərə qarşı mübarizədə Səudiyyə Ərəbistanına dəstək verə biləcək tərəf kimi təqdim etməyə çalışa bilər. Onun fikrincə, bu, İsrailin regionda diplomatik və siyasi mövqelərini gücləndirmək cəhdinin tərkib hissəsidir.
Ekspertin qənaətinə görə, region ölkələrinin qarşıdurmanı davam etdirməsi əvəzinə, ortaq təhlükəsizlik maraqları ətrafında birləşməsi daha məqsədəuyğun olardı. O hesab edir ki, Yəmən böhranının siyasi yolla həlli və Qırmızı dənizdə sabitliyin bərpası həm regional təhlükəsizliyə, həm də daha geniş sülh prosesinə töhfə verə bilər.
