Bakının mərkəzində, ictimaiyyətin gözündən uzaq və gizli saxlanılan növbəti bir toplantı regional medianın və ekspert dairələrinin diqqətini yenidən sirli bir mövzuya yönəltdi. Paytaxtın lüks hotellərindən biri olan “Hyatt Regency”də Azərbaycan Böyük Milli Mason Lojasının Məclisi reallaşdı. ABŞ, Rusiya və digər aparıcı ölkələrdən gələn nüfuzlu mason maqnatlarının, lojaların Böyük Masterlərinin iştirak etdiyi bu gizli yığıncaq, təşkilatın Azərbaycandakı 20 ildən artıq keçmişi olan fəaliyyətini və regiondakı hədəflərini yenidən gündəmə gətirir.
Rusiya Böyük Mason Lojasının rəsmi resurslarına istinadən yayılan məlumatlar göstərir ki, builki Bakı məclisindən sonra Azərbaycan üçün xüsusi önəm kəsb edən “Qədim Şotland Nizamnaməsi” qəbul edilib və yeni Suveren Böyük Komandor müəyyən olunub. Bəs əsrlərdir dünyanı “pərdəarxası idarəetmə” iddiaları ilə çalxalayan bu strukturun Azərbaycandakı real məqsədləri nədir? Onların fəaliyyəti hüquqi müstəvidə necə tənzimlənir və bu proseser ölkəmiz üçün hansı riskləri və ya reallıqları vəd edir?
Azərbaycanda Azad Masonluğun institusional əsaslarının qurulması əslində yeni bir hadisə deyil və birbaşa qlobal şəbəkələrin koordinasiyası ilə həyata keçirilib. Rəsmi xronologiyaya nəzər saldıqda maraqlı bir geosiyasi üçbucaq meydana çıxır. Hər şey 2001-ci ildə ABŞ-ın Vaşinqton şəhərində xüsusi olaraq “Azerbaijan Lodge No.2001” təşkilatının yaradılması ilə başlayıb. Bir il sonra Vaşinqton Böyük Lojası layihəyə Rusiya və Türkiyə lojalarını da cəlb edib. Bu əməkdaşlıq çərçivəsində Moskvada “Drujba No.24”, Ankarada isə regional tərəfdaşlıq formatında “Xəzər Lojası No.1000” təsis olunub. Uzunmüddətli hazırlıqlardan sonra, 2008-ci ilin dekabrında Parisdə imzalanan protokola əsasən, nəhayət Bakıda Azərbaycan Milli Böyük Lojasının təşkilati toplantısı keçirilib və tanınmış diaspor nümayəndəsi, iş adamı Robert Bağır Heyət ilk Hörmətli Böyük Ustad elan edilib.
Bu xronologiya onu göstərir ki, Azərbaycan lojası daxildən gələn xaotik bir təşəbbüs deyil, beynəlxalq mason şəbəkələrinin regional inteqrasiya layihəsinin bir hissəsidir. Dünyanın ən böyük güc mərkəzlərinin, yəni ABŞ və Rusiyanın mason rəhbərlərinin məhz Bakıda eyni masa arxasında əyləşməsi, masonluğun qlobal siyasi böhranlardan fövqəladə bir neytrallıq zonası yaratmaq cəhdindən xəbər verir.
Masonluq özünü xeyriyyəçilik, fəlsəfi inkişaf və “insanlığın mənəvi ucalması” prinsipləri üzərində qurulmuş bir qardaşlıq ittifaqı kimi təqdim edir. Rəsmi bəyanatlarda onların siyasətə və dinə müdaxilə etmədiyi qeyd olunsa da, sosioloji və siyasi reallıqlar fərqli mənzərə ortaya qoyur. Təşkilatın əsas məqsədlərindən biri fərqli ölkələrin biznes, mədəniyyət, elm və qismən siyasi elitalarını vahid, qapalı platformada birləşdirmək, yəni elit bir şəbəkələşmə yaratmaqdır. Bakı toplantısında qəbul edilən “Qədim Şotland Nizamnaməsi” dərəcə sistemlərini və daxili iyerarxiyanı tənzimləyən ən nüfuzlu rituallardan biridir. Bu nizamnamənin qəbulu və yeni komandorun seçilməsi, Azərbaycan lojasının qlobal iyerarxiyada statusunun və nüfuzunun artırılması məqsədini güdür. Digər tərəfdən, Xəzər regionu, xüsusilə Azərbaycan, zəngin resursları və mühüm geosiyasi mövqeyi ilə qlobal güclərin kəsişmə nöqtəsidir. Beynəlxalq lojaların Bakıya bu dərəcədə maraq göstərməsi, regionun intellektual və iqtisadi elitası üzərində dolayısı ilə yumşaq güc kanalları formalaşdırmaq strategiyası ilə bağlı ola bilər.
Məsələnin ən çox sual doğuran tərəfi isə hüquqi müstəvidir. Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə görə, ölkə ərazisində istənilən ictimai təşkilat, birlik və ya fond fəaliyyət göstərmək üçün Ədliyyə Nazirliyində dövlət qeydiyyatından keçməlidir. Azərbaycan qanunvericiliyində “Mason Lojası” adlı xüsusi bir hüquqi status növü yoxdur. Bu tip daxili ritual təşkilatları adətən xüsusi adlar altında formal ictimai birliklər (QHT) kimi qeydiyyatdan keçməyə çalışırlar və ya fəaliyyətlərini tamamilə hüquqi müstəvinin kənarında, qapalı klub statusunda saxlayırlar. Azərbaycan konstitusiyasına əsasən, dövlət təhlükəsizliyinə təhdid yaradan, konstitusion quruluşu devirməyi hədəfləyən və ya gizli fəaliyyət göstərən silahlı, radikal strukturların fəaliyyəti qadağandır. Mason lojaları ritual baxımından qapalı və məxfi olsalar da, fəaliyyətlərində dövlət əleyhinə radikal və ya hərbi çağırışlar etmədiklərini bəyan edirlər. Bununla belə, onların tam şəffaf olmayan maliyyə dövriyyəsi və daxili qərarları müvafiq dövlət strukturlarının nəzarətindən kənarda qala bilməz.
Bakıdakı bu məxfi toplantı cəmiyyətdə birmənalı qarşılanmır və müəyyən narahatlıqlar doğurur. Məsələyə risklər baxımından yanaşdıqda, təşkilatın idarəetmə mərkəzlərinin Vaşinqton, Moskva və ya Paris kimi xarici paytaxtlarda yerləşməsi yerli lojasının xarici maraq qruplarının təsir agentinə çevrilməsi riskini yaradır. Qərarların tamamilə məxfi qəbul edilməsi isə dövlət daxilində paralel bir elit şəbəkənin formalaşması şübhələrini artırır. Bu, qərarların qəbulu prosesində milli maraqların deyil, qrup maraqlarının ön plana çıxmasına rəvac verə bilər.
Lakin məsələnin fərqli bir tərəfi də var ki, müasir dünyada masonluq daha çox milyarderlərin, nüfuzlu siyasətçilərin və sənət adamlarının daxil olduğu qapalı bir klub funksiyasını daşıyır. Azərbaycanın bu şəbəkələrdə təmsil olunması, ölkə elitasının qlobal lobbiçilik imkanlarına çıxış əldə etməsi kimi də qiymətləndirilə bilər. Eyni zamanda, Qərblə Rusiyanın kəskin qarşıdurmada olduğu bir dövrdə, hər iki tərəfin mason liderlərinin Bakıda ortaq qərarlar qəbul etməsi, Azərbaycanın təhlükəsiz və neytrallığını qoruyan bir dialoq məkanı olduğunu bir daha təsdiqləyir.
Bakıda keçirilən son mason yığıncağı və qəbul edilən yeni Şotland Nizamnaməsi göstərir ki, Azərbaycan Böyük Milli Mason Lojası beynəlxalq sistemin diqqət mərkəzindədir. Bu tip strukturların fəaliyyəti milli dövlətçilik prinsiplərinə, suverenliyə və qanunvericiliyə zidd olmadığı müddətcə qlobal inteqrasiyanın pərdəarxası elementi kimi mövcudluğunu qoruyacaq. Lakin xarici mərkəzlərdən idarə olunan istənilən qapalı sistemin fəaliyyəti milli təhlükəsizlik prioritetləri çərçivəsində daim diqqətlə izlənilməlidir.nocomment.az
