Donald Trampın ABŞ prezidenti seçilməsindən sonra Vaşinqtonun xarici ticarət siyasətində əsas prioritetlərdən biri ölkənin idxal-ixrac balansının dəyişdirilməsi və xarici şirkətlərin ABŞ iqtisadiyyatına daha çox sərmayə yatırmasının təşviq edilməsi olub. Tramp administrasiyasının yanaşmasında gömrük tarifləri yalnız ticarət aləti kimi deyil, həm də digər ölkələri ABŞ-da istehsala və investisiyaya yönəltmək vasitəsi kimi çıxış edir.
Bu siyasətin məntiqi belədir: ABŞ-la ticarətdə böyük profisitə malik ölkələr ya Amerikadan daha çox məhsul almalı, ya da öz şirkətlərinin ABŞ-da investisiyalarını artırmalıdır. Əks halda həmin ölkələrin məhsulları üçün daha yüksək gömrük rüsumları tətbiq edilə bilər.
Kanada və Meksika ilə yaşanan tarif gərginliyi bu yanaşmanın ən diqqətçəkən nümunələrindəndir. Eyni zamanda, Vaşinqtonun Çin və Hindistanla ticarət münasibətlərində də tarif məsələsi əsas müzakirə mövzularından birinə çevrilib.
Bu prosesdə Hindistanın “Essar Group” şirkətinin ABŞ-a böyük həcmdə investisiya yatırmaq planı diqqət çəkir. Şirkət ABŞ-da ümumi dəyəri 18 milyard dollar olan investisiya layihəsi həyata keçirməyi planlaşdırır.
Layihənin əsas hissəsini Ayova ştatında 15 milyard dollarlıq polad zavodunun tikintisi təşkil edir. İnvestisiyanı “Essar”ın ABŞ-dakı törəmə şirkəti “Mesabi Metallics” həyata keçirəcək.
Zavodun 2030-cu ildə fəaliyyətə başlaması, tam gücünə çatdıqdan sonra isə ildə 10 milyon ton polad istehsal etməsi nəzərdə tutulur. Şirkətin planlarına əsasən, istehsal zəncirinin əsas mərhələləri ABŞ ərazisində həyata keçiriləcək. Müəssisənin Minnesota ştatındakı obyektlərdən əldə edilən dəmir filizindən istifadə etməsi və ABŞ-ın daxili polad təchizat zəncirinə inteqrasiya olunması planlaşdırılır.
Donald Tramp layihəni ABŞ tarixində ən böyük polad zavodu kimi təqdim edib və bunu ölkənin polad sənayesinin yenidən güclənməsinin göstəricisi adlandırıb. O, ABŞ-a polad idxalına tətbiq edilən yüksək tariflərin şirkətləri istehsalı ölkə daxilinə köçürməyə sövq etdiyini bildirib.
Beləliklə, tariflərin burada ikili funksiyası ortaya çıxır. Bir tərəfdən xarici məhsulların ABŞ bazarına girişini bahalaşdırır, digər tərəfdən isə xarici şirkətlər üçün məhsulu birbaşa ABŞ ərazisində istehsal etmək imkanını daha cəlbedici edir.
Vaşinqtonun siyasətində məqsəd təkcə tariflər vasitəsilə idxalı azaltmaq deyil. Daha geniş strategiya xarici kapitalı ABŞ-a cəlb etmək, yeni istehsal müəssisələrinin yaradılmasını sürətləndirmək və iş yerlərinin ölkə daxilində formalaşmasına nail olmaqdır.
Bu baxımdan Trampın yanaşmasını sadə şəkildə “ABŞ bazarına daxil olmaq istəyirsənsə, burada istehsal et” prinsipi ilə ifadə etmək mümkündür.
“Essar Group”un layihəsi bu strategiyanın konkret nümunəsi kimi təqdim olunur. Hindistan şirkəti ABŞ bazarında fəaliyyətini genişləndirir, Vaşinqton isə yeni investisiya, istehsal gücü və potensial iş yerləri əldə edir.
Lakin bu modelin digər tərəfi də var. Yüksək tariflər ABŞ-da istehsalın genişlənməsinə stimul verə bilsə də, idxal olunan xammal və məhsulların bahalaşması şirkətlərin xərclərinə təsir göstərə bilər. Buna görə tarif siyasətinin uzunmüddətli nəticələri yalnız investisiya göstəriciləri ilə deyil, istehlak qiymətləri, şirkətlərin xərcləri və beynəlxalq ticarət həcmi ilə birlikdə qiymətləndirilməlidir.
Hindistanın ABŞ-a iri həcmli investisiya planı Vaşinqton–Dehli iqtisadi münasibətlərinin də yeni mərhələyə keçdiyini göstərən amillərdən biri kimi nəzərdən keçirilə bilər.
Hindistan son illərdə ABŞ üçün həm böyük istehlak bazarı, həm də istehsal və texnologiya sahəsində mühüm tərəfdaşlardan birinə çevrilib. Bununla yanaşı, iki ölkə arasında ticarət balansı və tariflər məsələsi Vaşinqtonun gündəliyində qalır.
“Essar”ın ABŞ-da böyük polad zavodu yaratması isə Hindistan kapitalının Amerika iqtisadiyyatına daha çox inteqrasiya olunması deməkdir. Bu, eyni zamanda Hindistan şirkətləri üçün ABŞ bazarında tarif risklərini azaltmaq və yerli istehsal imkanlarından istifadə etmək baxımından əhəmiyyət daşıya bilər.
ABŞ-a investisiya yatırmağa maraq göstərən ölkələr arasında Tayvan da xüsusi yer tutur. Tayvan yüksək texnologiyalar, elektronika və xüsusilə yarımkeçiricilər sahəsində mühüm qlobal mərkəzlərdən biridir.
Tayvan şirkətlərinin ABŞ-da istehsal və texnologiya layihələrinə sərmayə yatırması yalnız iqtisadi məsələ deyil. Yarımkeçiricilər müasir iqtisadiyyat və müdafiə sənayesi üçün strateji əhəmiyyət daşıdığından, bu sahədə ABŞ-Tayvan əməkdaşlığı iqtisadi və geosiyasi amillərin kəsişdiyi nöqtəyə çevrilir.
Tayvanın ABŞ-a əlavə olaraq 20 milyard dollar sərmayə yatırmaq planı da bu kontekstdə qiymətləndirilə bilər. Belə investisiyalar bir tərəfdən ABŞ-ın texnoloji və istehsal potensialını gücləndirir, digər tərəfdən Tayvanın Vaşinqtonla iqtisadi əlaqələrini daha da dərinləşdirir.
Tramp administrasiyasının ticarət siyasətində tariflər getdikcə daha geniş iqtisadi strategiyanın alətinə çevrilir. Burada əsas məqsədlərdən biri xarici şirkətləri ABŞ bazarına məhsul ixrac etmək əvəzinə, həmin məhsulları ABŞ ərazisində istehsal etməyə sövq etməkdir.
Hindistanın “Essar Group” şirkətinin 18 milyard dollarlıq investisiya planı bu siyasətin konkret nümunələrindən biridir. Tayvanın ABŞ-a yönəltdiyi investisiyalar isə tarif məsələsindən əlavə, yüksək texnologiyalar və strateji təchizat zəncirləri baxımından da əhəmiyyət daşıyır.
Bu yanaşma davam edərsə, ABŞ-ın ticarət siyasətində yeni model daha aydın görünə bilər: Vaşinqton xarici ölkələrdən yalnız Amerika məhsullarını almağı deyil, həm də ABŞ ərazisində istehsal yaratmağı və kapital yatırmağı gözləyir.
Beləliklə, gömrük tarifləri artıq yalnız ticarət mübahisələrinin aləti deyil, xarici kapitalı ABŞ iqtisadiyyatına yönəltmək üçün istifadə olunan iqtisadi təzyiq və təşviq mexanizminin bir hissəsinə çevrilir.
İstəsəniz, bunu **daha kəskin analitik-publisistik üslubda**, qəzet köşə yazısı formasında da yenidən qura bilərəm.
