“ABŞ-ın Suriya üzrə xüsusi nümayəndəsi və Türkiyədəki səfiri Tom Barrak zərbəni “lazımsız eskalasiya” adlandırıb. O bildirib ki…”
Xəbər verildiyi kimi, avqustun 17-də İsrail aviasiyası Suriyanın şimal-qərbində yerləşən Əbu əl-Duhur aviabazasına zərbələr endirib. Hücum nəticəsində bazanın uçuş-enmə zolağı və anbar infrastrukturu zərər görüb, ölən və yaralananlar barədə məlumat verilməyib. İsrail zərbəni Suriyanın bazaya Türkiyə hərbçilərinin yerləşdirilməsinə hazırlaşması ilə əlaqələndirib.
Hadisənin diqqət çəkən detalı isə ondan ibarətdir ki, Türkiyə nümayəndə heyəti İsrailin hücumundan cəmi bir neçə saat əvvəl Əbu əl-Duhur aviabazasında olub. “Associated Press”-in suriyalı rəsmi şəxslərə istinadla yaydığı məlumata görə, Türkiyə heyəti avqustun 17-də İdlib vilayətindəki aviabazaya baş çəkərək burada aparılan bərpa işləri ilə tanış olub. Nümayəndə heyətinin ərazini tərk etməsindən bir neçə saat sonra isə İsrail aviasiyası bazaya zərbələr endirib. Bu, Əbu əl-Duhurda Türkiyə tərəfinin iştirakına dair ilk təsdiqlənmiş məlumat kimi qiymətləndirilir.
İsrail Baş naziri Benyamin Netanyahunun ofisi hücumun səbəbini açıqlayarkən bildirib ki, Dəməşq Türkiyə hərbçilərinin aviabazada yerləşdirilməsinə imkan verməklə İsraillə təhlükəsizlik məsələləri üzrə razılaşdırılmış mövcud status-kvonu pozmaq ərəfəsində olub. İsrail tərəfi belə bir yerləşdirmənin öz təhlükəsizliyinə təhdid yaradacağını və buna dözməyəcəyini bəyan edib.
Ankara isə İsrailin bu arqumentlərini “əsassız” adlandırıb. Türkiyə Xarici İşlər Nazirliyi İsrailin Suriyadakı Əbu əl-Duhur aviabazasına hücumunu pisləyərək, bunun Suriyanın ərazi bütövlüyünü və suverenliyini pozduğunu bildirib. Türkiyə İsrailin Suriyadakı hərbi əməliyyatlarının regionda sabitliyi daha da təhlükə altına atdığını vurğulayıb.
Maraqlıdır ki, ABŞ da İsrailin hücumuna ehtiyatlı yanaşmayıb. ABŞ-ın Suriya üzrə xüsusi nümayəndəsi və Türkiyədəki səfiri Tom Barrak zərbəni “lazımsız eskalasiya” adlandırıb. O bildirib ki, Vaşinqton Türkiyə, İsrail və Suriya arasında hərbi insidentlərin qarşısını almaq üçün xüsusi “dekonfliksiya” kommunikasiya mexanizmi yaratmağa çalışır.
“Reuters”-in məlumatına görə, Türkiyə İsrailin zərbələri barədə əvvəlcədən xəbərdar edilməyib. Barrak bildirib ki, Türkiyə hərbi təyyarələrin şimala, Türkiyə ərazisi istiqamətində hərəkət etdiyini müşahidə edib və buna görə də nəzəri olaraq hərbi cavab verməyə hazırlaşa bilərdi. Lakin tərəflər arasında vəziyyətin daha da pisləşməsinin qarşısı alınıb.
Hadisənin fonunda İsrail ilə Türkiyə arasında Suriyanın gələcəyi uğrunda rəqabətin getdikcə açıq xarakter alması da diqqət çəkir.
“Financial Times” yazır ki, Əbu əl-Duhur zərbəsi Ankara ilə Təl-Əviv arasında Suriyaya dair ziddiyyətli strategiyaların toqquşmasını daha aydın göstərib. Türkiyə Suriyanın yeni hakimiyyətinə hərbi və logistika baxımından dəstək verir, İsrail isə Dəməşqin hərbi potensialının və Türkiyənin Suriyadakı təsirinin artmasına ciddi narahatlıqla yanaşır.
Digər tərəfdən, “Reuters”-in əldə etdiyi məlumata görə, İsrailin zərbəsindən dörd gün əvvəl — avqustun 14-də — “Mossad” rəhbəri Roman Qofman Suriya xarici işlər naziri Əsəd əl-Şeybani ilə telefon danışığı aparıb. Danışığın əsas mövzularından biri Türkiyənin Suriyadakı hərbi mövcudluğu, Ankaranın Dəməşqə silah, dron və digər hərbi dəstəyi olub. Bu məlumat İsrailin zərbədən əvvəl Türkiyənin Suriyadakı rolunu ciddi şəkildə izlədiyini göstərir.
Bununla yanaşı, Suriya xarici işlər naziri Əsəd əl-Şeybani “Axios”a bildirib ki, Dəməşq İsrailə Əbu əl-Duhur bazasında Türkiyə hərbi qüvvələrinin yerləşdirilməsi planının olmadığını çatdırıb. Onun sözlərinə görə, aviabaza Suriya nəzarətində qalmalı idi. Buna baxmayaraq, İsrail bazaya zərbə endirib.
Beləliklə, Əbu əl-Duhur hücumunun arxasında yalnız İsrail–Suriya münasibətlərinin deyil, Türkiyənin Suriyada artan hərbi-siyasi rolunun da dayandığı görünür. Türkiyə nümayəndə heyətinin bazaya səfərindən bir neçə saat sonra İsrailin zərbə endirməsi isə hadisəyə əlavə suallar doğurur. İsrail bunu Türkiyə hərbi mövcudluğunun qarşısını almaq üçün təhlükəsizlik tədbiri kimi təqdim edir, Ankara isə hücumu Suriyanın suverenliyinə qarşı qanunsuz addım hesab edir.
Qeyd:
Türkiyə nümayəndə heyətinin bazaya səfəri barədə məlumat suriyalı iki rəsminin anonim açıqlamalarına əsaslanır; Ankara bu səfərin detallarını açıq şəkildə təsdiqləməyib. Buna görə xəbərdə həmin detalı təsdiqlənmiş yekun fakt deyil, “AP”-nin istinad etdiyi rəsmi mənbələrin məlumatı kimi təqdim etmək daha dəqiqdir.moderator.az
