ABŞ Prezidenti Donald Trampın Qrenlandiya üzərində nəzarət əldə etmək niyyəti Rusiyada məmnunluqla qarşılanır və bu addım Kremlin Ukraynada mövqelərini daha da gücləndirə biləcəyi narahatlığını artırır.
The Wall Street Journal yazır ki, Rusiya Prezidenti Vladimir Putin təxminən iyirmi ildir NATO-nun gücünü zəiflətməyə çalışır. Trampın Qrenlandiyanı nəzarətə götürmək istəyi isə Alyans daxilində yaranan problemləri daha da dərinləşdirir və Moskva bu prosesi açıq-aşkar məmnunluqla izləyir.
Bundan əvvəl Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov Trampın “əgər ABŞ bunu etməsə, Rusiya Qrenlandiyanı ələ keçirəcək” iddiasını təkzib edərək, Moskvanın belə planlarının olmadığını bildirib. Bununla yanaşı, Lavrov Trampın Qrenlandiya ilə bağlı niyyətini dolayı yolla dəstəkləyib və bu vəziyyəti Rusiyanın 2014-cü ildə Krımı ilhaq etməsi ilə müqayisə edib.
WSJ-nin qeyd etdiyi kimi, bu açıqlamalar bir sıra Avropa liderlərinin narahatlığını açıq şəkildə əks etdirir. Onların fikrincə, Trampın Qrenlandiya ilə bağlı qərarı beynəlxalq hüququn əsas prinsiplərini sarsıda və Putini Ukrayna və Şərqi Avropada daha cəsarətli addımlar atmağa ruhlandıra bilər.
“Bu, Şimali Amerika ilə Avropa arasında ciddi ayrılıq yaradan fövqəladə vəziyyətdir”, – deyə Böyük Britaniyanın Moskvada və Kiyevdə keçmiş hərbi attaşesi Con Forman bildirib. Onun sözlərinə görə, Rusiya bu mənzərəni seyr edərək sanki “bayramın hələ də bitmədiyini” düşünür.
Forman vurğulayıb ki, Rusiyanın NATO daxilindəki problemlərdən duyduğu sevinc Trampın həqiqətən Qrenlandiya üzərində nəzarəti ələ keçirməsi ehtimalı ilə kölgələnə bilər. Belə bir halda ABŞ-ın Arktikadakı mövcudluğu daha da genişlənəcək.
Bununla belə, yaxın perspektivdə Qrenlandiya uğrunda mübarizə Moskvanın uzun illərdir təhlükə kimi gördüyü NATO daxilində qeyri-sabitlik yaradır. Putinin Ukraynaya qarşı müharibəyə başlamasının əsas məqsədlərindən biri Kiyevin NATO-ya üzvlüyünün qarşısını almaq idi. Sonrakı mərhələdə isə Avropa liderləri Rusiyanı qitədə “kölgə müharibəsi” aparmaqda ittiham edirlər. Bu müharibəyə pilotsuz uçuş aparatlarının müdaxilələri və sualtı rabitə kabellərinin kəsilməsi kimi təxribatlar da daxildir.
Kremlə yaxınlığı ilə tanınan rusiyalı politoloq Sergey Markov bildirib ki, Vaşinqton və Brüssel arasında dərinləşən fikir ayrılığı Qərbin təhlükəsizlik siyasətinin Rusiyanın xeyrinə tam şəkildə yenidən qurulmasının ilk siqnalı ola bilər. Onun fikrincə, mövcud gərginlik daha ciddi qarşıdurmaya çevrilə və nəticədə NATO-nun dağılmasına gətirib çıxara bilər. Belə bir halda isə Avropanın dəstəyi olmadan Ukraynadakı müharibə Moskvanın şərtləri ilə başa çata bilər.
Lakin bir çox Qərb liderləri bu ssenarini real hesab etmir. Onlar Trampı Qrenlandiya məsələsində geri çəkilməyə, mümkün ticarət müharibəsinin qarşısını almağa və Alyansın birliyini qorumağa çalışırlar.
Daha əvvəl mediada NATO-nun Qrenlandiya ilə bağlı vəziyyətə görə ABŞ-la kəşfiyyat məlumatlarının mübadiləsini məhdudlaşdırdığı barədə məlumatlar yayılıb. Alyans daxilindəki mənbələr jurnalistlərə bildiriblər ki, Trampın planları NATO-da avropalı və amerikalı tərəfdaşlar arasında gərginlik və etimadsızlıq yaradır.
ABŞ-ın maliyyə naziri Skott Bessent isə bəyan edib ki, ABŞ-ın Qrenlandiya üzərində nəzarət qurmaq niyyəti Rusiyanın Krımı ilhaq etməsi ilə eyniləşdirilə bilməz. Onun sözlərinə görə, Qrenlandiyanın ABŞ tərəfindən əldə edilməsi həm Amerikanın, həm də Avropanın maraqlarına daha çox uyğundur. Bessent ümid etdiyini bildirib ki, avropalılar bu addımın Qrenlandiya üçün də ən doğru seçim olduğunu anlayacaqlar.
