Qərb mediasında son dövrlər Rusiyanın gələcəyi ilə bağlı müxtəlif ssenarilər müzakirə olunur.
“The Independent” qəzetində dərc olunan təhlildə bildirilir ki, Ukraynaya qarşı müharibə başa çatsa belə, Rusiya uzun müddət hərbi, iqtisadi və siyasi baxımdan aqressiv dövlət olaraq qala bilər. Müəllif hesab edir ki, Qərbin Rusiyada yaxın gələcəkdə demokratik transformasiya baş verəcəyi ilə bağlı gözləntiləri reallığı tam əks etdirmir.
Məqalədə Rusiyanın üzləşdiyi əsas problemlər kimi demoqrafik geriləmə, əmək qabiliyyətli əhalinin azalması, iqtisadiyyatın enerji gəlirlərindən asılılığı, müdafiə xərclərinin sürətlə artması və hakimiyyətin həddindən artıq mərkəzləşməsi göstərilir.
Müəllifin fikrincə, Ukrayna müharibəsi bu problemləri daha da dərinləşdirib.
Belə şəraitdə ekspertlər arasında zaman-zaman Rusiyanın gələcəkdə zəifləməsi və ya parçalanması ehtimalı da müzakirə edilir. Bunun baş verəcəyi barədə qəti proqnoz vermək mümkün olmasa da, belə bir ssenaridə milli respublikalarda müstəqillik tələblərinin güclənə biləcəyi ehtimal edilir.
Rusiyada hazırda çoxsaylı türkdilli xalqlar yaşayır. Onların əksəriyyəti federasiya daxilində milli respublikalarda məskunlaşıb.
Ərazi baxımından ən böyük türkdilli respublikalar bunlardır:
Saxa (Yakutiya) – Rusiyanın ən böyük subyektidir. Ərazisi 3 milyon kvadrat kilometrdən çoxdur. Əhalisinin əhəmiyyətli hissəsini yakutlar (saxalar) təşkil edir və onlar türkdilli xalqdır.
Tıva Respublikası – Cənubi Sibirdə yerləşir və əhalisinin böyük hissəsi tuvalılardır.
Altay Respublikası – Altay türklərinin tarixi vətənidir.
Başqırdıstan – Əhalisinin mühüm hissəsini başqırd türkləri təşkil edir. Respublika güclü sənaye və enerji potensialına malikdir.
Tatarıstan – Volqa bölgəsinin iqtisadi cəhətdən ən inkişaf etmiş respublikalarından biridir. Paytaxtı Kazandır.
Xakasiya – Xakas türklərinin yaşadığı respublikadır.
Çuvaşıstan – Çuvaş xalqının milli respublikasıdır.
Qeyd etmək lazımdır ki, Krım tatarları ayrıca respublikaya malik deyillər. Onlar Krım yarımadasının yerli türkdilli xalqıdır. Krım beynəlxalq hüquqa görə Ukraynanın ərazisi hesab olunur və 2014-cü ildən Rusiya tərəfindən işğal edilib. Buna görə Krım tatarlarını Rusiyanın ən böyük türkdilli respublikası kimi təqdim etmək doğru deyil.
Digər tərəfdən, Çeçenistan türkdilli deyil. Çeçenlər Şimali Qafqazın vaynax xalqlarına mənsubdur və çeçen dili Qafqaz dilləri ailəsinə daxildir. Bununla belə, Çeçenistan tarixən iki dəfə müstəqillik uğrunda müharibə aparıb və Rusiyada separatizm mövzusu müzakirə edilərkən ən çox adı çəkilən regionlardan biridir.
Analitiklərin fikrincə, Rusiyada siyasi böhran və ya mərkəzi hakimiyyətin zəifləməsi halında Tatarıstan, Başqırdıstan, Saxa (Yakutiya), Tıva və digər milli respublikalarda daha geniş muxtariyyət və ya müstəqillik tələbləri gündəmə gələ bilər. Bununla belə, hazırda bu ssenarinin reallaşacağına dair qəti fakt yoxdur və bu, yalnız mümkün geosiyasi ehtimallardan biri kimi qiymətləndirilir.
Hazırda Rusiya Federasiyası 80-dən çox federal subyektdən ibarətdir. Onların 20-dən çoxu milli respublika statusuna malikdir və bu respublikalarda müxtəlif etnik xalqlar yaşayır. Ölkənin gələcəyi isə həm daxili siyasi proseslərdən, həm də Ukrayna müharibəsinin nəticələrindən asılı olacaq.
Qoşqar Salmanlı
