Efiopiya-Somali müharibəsi əsasən 1977-1978-ci illərdə mübahisəli Oqaden bölgəsi uğrunda baş vermişdir. 1988-ci ildə tərəflər arasında sülh müqaviləsi imzalansa da, sərhəd məsələsi tamamilə həll olunmamış, nəticədə Efiopiya ilə Somali arasında diplomatik münasibətlər kəsilmiş, uçuşlar dayandırılmışdır.
Bu müharibə dövründə Sovet İttifaqı və Kuba birbaşa olaraq Efiopiyanı dəstəkləmişdir. Sovet ordusunun tərkibində olan Azərbaycanlı hərbiçilər isə müxtəlif vəzifələrdə xidmət ediblər. Bu zaman Azərbaycanlılar, artilleriya və tank sahəsində mütəxəssislər, MiQ-21 və MiQ-23 təyyarə ekipajlarının üzvləri kimi fəaliyyət göstərmişlər.
Efiopiyada baş verən döyüşlərdə Sovet ordusunda xidmət edən hərbiçilər “beynəlxalq vəzifəni yerinə yetirmək” adı altında gizli olaraq iştirak edirdilər. Məlumatlar gizli saxlanırdı və həmin dövrün iştirakçılarının adları çox zaman yayımlanmazdı. Lakin sonralar müxtəlif mənbələrdə və yerli mediada bu müharibədə iştirak edən Azərbaycanlı hərbiçilərin xatirələri dərc edilmişdir.
Bir neçə belə qəhrəmandan biri, müharibədə xüsusi rolu olan Rafiq İsmayılovdur. O, Oqaden müharibəsi dövründə Efiopiya ordusunun texniki və taktiki üstünlüyünü təmin edən mühüm hərbi mütəxəssislərdən biri olmuşdur. Rafiq İsmayılov, artilleriya sistemləri və atəş təlimi üzrə mütəxəssis kimi fəaliyyət göstərmişdir. O, Oqadenin dağlıq və çətin relyefində Somali tanklarının üstünlüyünü qırmağa çalışan Efiopiya ordusuna xüsusi yardım göstərmişdir. Artilleriya sistemlərinin istifadəsi, həmçinin 122 mm D-30, 130 mm M-46 və BM-21 “Qrad” kimi atəşli silahların effektiv şəkildə işlədilməsi onun mütəxəssisi olduğu sahələrdən idi.
Rafiq İsmayılov yalnız təlimçi deyil, həm də döyüşlərdə birbaşa atəş zərbələrinin planlaşdırılmasında mühüm rol oynamışdır. Müharibənin gedişində Efiopiya ordusunun çətin anlarında, xüsusilə bölmələr itki verdikdə, döyüş nəzarətini üzərinə götürmək səlahiyyətinə malik idi. Onun bu peşəkarlığı və qərarvermə bacarığı nəticəsində o, müharibədən sonra Sovet İttifaqının ən yüksək mükafatlarından biri olan Qırmızı Ulduz ordeni ilə təltif edilmişdir.
Rafiq İsmayılov kimi müharibə iştirakçıları, o dövrün məxfi əməliyyatlarının iştirakçıları olaraq, adlarını gizli saxlamışlar. Hərbiçilərin xatirələri sosial mediada və yerli qəzetlərdə fəxrlə yer alır, lakin bu şəxslərin dəqiq taleyi barədə məlumat azdır. Mümkündür ki, Rafiq İsmayılov bu gün də sağdır, amma onun həyatı ilə bağlı məlumatlar çox məhduddur.
Bu dövrün veteranları, Azərbaycanda “beynəlmiləlçi” hərbiçilər arasında “elita” kimi qəbul edilir, çünki o dövrün hərbi mütəxəssislərinin peşəkarlığına tələb çox yüksək idi. Sovet ordusunun ən yaxşı və təcrübəli kadrları, Efiopiyadakı müharibə əməliyyatlarında iştirak ediblər və bu insanlar hələ də Azərbaycan tarixində qəhrəmanlar kimi xatırlanır.
Müharibə haqqında əldə edilən məlumatlar, fotoşəkillər və müsahibələr məxfi saxlanıldığından, Rafiq İsmayılovun haqqında daha çox detala rast gəlinmir. Lakin onun haqqında bir çox veteranın xatirələrində, xüsusən də sovet dövründə xidmət edənlər arasında danışıldığı dəqiqləşdirilmişdir.
Prof. Dr. Zaur Əliyev
