Bu, Azərbaycanın ən məşhur xeyriyyəçilərindən və milyonçularından biri olan Hacı Zeynalabdin Tağıyevin həyat hekayəsidir. Onun taleyində dönüş nöqtəsi 1878-ci ildə Bibiheybətdə qazdırdığı neft quyularından birində neftin fontan vurması oldu. Həmin hadisə sonradan Tağıyevin böyük sərvət sahibi olmasına yol açdı.
Lakin Hacı Zeynalabdin Tağıyevin həyatı yalnız uğurlarla deyil, ağır faciələrlə də yadda qalıb. Onun həyatındakı ən böyük sarsıntılardan biri oğlu Məhəmmədin faciəli ölümü olub. Ailə üzvlərinin xatirələrinə görə, bu xəbər Tağıyevlər ailəsini dərindən sarsıdıb.
Tarixçilərin araşdırmalarına əsasən, Tağıyevin doğum tarixi ilə bağlı müxtəlif fikirlər mövcuddur. Bəzi mənbələrdə onun 1823-cü ildə, digər mənbələrdə isə 1838-ci ildə anadan olduğu göstərilir. Lakin ailə üzvlərinin və dövrün sənədlərinin əksəriyyətində 1823-cü il daha etibarlı tarix kimi qeyd olunur.
Uşaqlıq illərində anasını itirən Tağıyev ağır həyat şəraitində böyüyüb. Gənc yaşlarından əmək fəaliyyətinə başlayan gələcək milyonçu əvvəlcə bənna köməkçisi, daha sonra isə tikinti ustası kimi çalışıb. Əzmkarlığı və uzaqgörənliyi sayəsində qısa müddətdə özünə sərvət toplamağa nail olub.
1873-cü ildə tərəfdaşları ilə birlikdə Bibiheybətdə neft quyusu qazmağa başlayan Tağıyev ilk illərdə uğursuzluqlarla üzləşsə də, sonradan qazılan quyulardan birində neftin fontan vurması onun həyatını tamamilə dəyişib. Həmin vaxtdan etibarən o, Azərbaycanın ən nüfuzlu milyonçularından birinə çevrilib.
Hacı Zeynalabdin Tağıyev qazandığı sərvəti yalnız şəxsi rifahı üçün deyil, xalqının inkişafı üçün sərf edib. O, təhsil, mədəniyyət və xeyriyyəçilik sahələrində misilsiz xidmətlər göstərib. Azərbaycanın ilk qızlar məktəbinin açılması, yüzlərlə gəncin xaricdə təhsil almasına dəstək verməsi onun fəaliyyətinin ən mühüm istiqamətlərindən olub.
Tağıyev savadlı olmasa da, təhsilin cəmiyyət üçün əhəmiyyətini dərindən anlayırdı. O, milli ziyalı nəslinin formalaşmasına böyük töhfələr verib. Xaricdə təhsil alan gənclər arasında sonradan tanınmış dövlət və ictimai xadimə çevrilən Nəriman Nərimanov da var idi.
Müxtəlif dövrlərdə Tağıyev və Nərimanov arasında fikir ayrılıqları yaransa da, qarşılıqlı hörmət münasibətləri qorunub saxlanılıb. Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra Tağıyevin əmlakı müsadirə edilsə də, onun cəmiyyət qarşısındakı xidmətləri unudulmayıb.
Dindar insan olan Hacı Zeynalabdin Tağıyev eyni zamanda müasir təhsilin və maarifçiliyin tərəfdarı idi. O, xüsusilə qadınların təhsil almasına böyük önəm verirdi. Tağıyev dəfələrlə qeyd edirdi ki, özünün təhsil ala bilməməsi onun ən böyük peşmanlıqlarından biridir.
1924-cü ildə vəfat edən Hacı Zeynalabdin Tağıyev Azərbaycanın tarixində təkcə böyük sərvət sahibi kimi deyil, həm də xalqının tərəqqisi naminə milyonlarını sərf edən görkəmli xeyriyyəçi və maarifçi kimi yadda qalıb. Onun adı bu gün də Azərbaycan xeyriyyəçilik tarixinin ən parlaq simvollarından biri hesab olunur.
Qoşqar Salmanlı
