Bəzi şəhərlər tarix kitablarında yazılır, bəziləri isə insanların qəlbində yaşayır. Kərkük həmin şəhərlərdəndir. Minilliklərin sınağından çıxmış bu qədim yurd daşında, torpağında, qalasında və dar küçələrində neçə-neçə nəslin izi, neçə-neçə ömrün xatirəsi yaşayır.
Türkmənlər üçün Kərkük sadəcə bir şəhər deyil. O, ana laylasının eşidildiyi ev, ata ocağının tüstüsü, uşaqlıq xatirələrinin, milli kimliyin və mənsubiyyət hissinin adıdır.
Lakin tarix bəzən şəhərlərin taleyini bir günün içində dəyişir.
1958-ci ilin 14 iyulunda İraqda monarxiya devrildi, respublika elan olundu. Yeni dövrün ölkəyə sabitlik və bərabərlik gətirəcəyinə ümid edənlər az deyildi. Kərkük də gələcəyə həmin ümidlə baxırdı.
Ancaq ümidlərin üzərindən cəmi bir il keçmişdi…
1959-cu ilin iyul günəşi şəhərin üzərinə hər zamankı kimi doğmuşdu. Küçələrdə insanlar bayram ab-havası ilə hərəkət edir, uşaqlar oynayır, dükanlar açılır, həyat adi axarı ilə davam edirdi. Heç kim bir neçə saat sonra Kərkükün taleyinin dəyişəcəyini təsəvvür etmirdi.
Günortaya doğru küçələrin səsi dəyişdi.
Sevincin yerini təşviş, bayramın yerini qorxu aldı.
Şəhər silahlı toqquşmaların, zorakılığın və insan faciələrinin şahidinə çevrildi.
Türkmən ailələrinin yaddaşında həmin gün təkcə itirilən canlarla deyil, dağılan ocaqlarla, yarımçıq qalan ömürlərlə və susmayan xatirələrlə yaşayır.
Bu hadisələri yaşayanlar üçün Kərkük artıq əvvəlki şəhər deyildi.
Bir vaxtlar uşaq səsləri eşidilən küçələrdə matəm hökm sürürdü. Bir evdən ata qayıtmadı, başqa bir evdə ana övladının yolunu gözlədi. Qapılar açıq qaldı, pəncərələr uzun illər eyni ünvana baxdı.
Aradan onilliklər keçsə də, həmin günün ağrısı İraq türkmənlərinin kollektiv yaddaşında yaşayır.
Hər il iyulun 14-də dünyanın müxtəlif ölkələrində yaşayan türkmənlər Kərkükü xatırlayır, həmin gün həyatını itirən insanların xatirəsini ehtiramla yad edirlər. Çünki zaman təqvimdə irəliləsə də, yaddaşın saatı bəzən bir tarixdə dayanır.
Kərkük hadisələri təkcə keçmişin faciəsi deyil, həm də gələcək nəsillərə ünvanlanan bir xəbərdarlıqdır. Tarix göstərir ki, nifrət və qarşıdurma bir şəhərin küçələrini qısa zamanda sükuta qərq edə bilər. Amma yaddaş, kimlik və mənsubiyyət hissi zamanın sınağından keçərək yaşayır.
Bu gün Kərkük yenə öz yerindədir. Qədim qalası hələ də üfüqə baxır, küçələri yenə insan səsləri ilə dolur. Ancaq şəhərin daşları sanki hər iyul ayında bir anlıq susur. Çünki onlar keçmişi unutmur.
Tarix bəzən qaliblərin dili ilə yazılır, amma yaddaş həmişə insanların qəlbində yaşayır.
Kərkük də məhz belə şəhərlərdəndir — tarixini yalnız arxivlər deyil, onu sevən insanların xatirələri yaşadır.
Qoşqar Salmanlı
